Liefde voor een bestemming. Bij Erik van der Waard (Internoord Travel Group) is die liefde er voor Gambia. Daarachter schuilt een heel bijzonder verhaal. 

Hoe is de betrokkenheid bij Gambia begonnen?
‘Dat is ooit begonnen toen mijn vader (Peter van der Waard, red.) jaren geleden een tussenlanding moest maken in Gambia. Op de een of andere manier pakte het land hem. Toen heeft hij een groepje vrienden verzameld en gezegd: ‘We moeten daar eens gaan kijken, want dat is bijzonder. Je zit altijd maar in die vijfsterrenhotels en in luxe, maar dit moet je ervaren’.’

Wat troffen ze aan toen ze erheen gingen?
‘Hij is er met een groepje van een man of zes naartoegegaan en nam uiteraard mijn moeder mee, die toen ook in de zaak zat. (De ouders van Erik, Peter en Gonnie, runden het reisbureau in Leeuwarden sinds de jaren ‘60 en namen het in 1988 over van Henk Kramer, red.) Er was letterlijk nog helemaal niets. Maar die groep vond het zó bijzonder dat ze zeiden: ‘We zouden hier eigenlijk iets moeten doen’. Ze richtten een stichting op en vanuit daar zijn ze begonnen met het bouwen van schooltjes en het aanleggen van waterputten voor schoon drinkwater waar mensen soms kilometers voor moesten lopen. Het viel hen op dat de kinderen totaal onderontwikkeld waren, omdat eigenlijk niemand naar school ging. Ze zaten ergens letterlijk onder een boom met een stamhoofd dat wat Arabische les gaf.’

'Het is een soort familievirus geworden'

Hoe zagen die eerste projecten eruit?
‘Het eerste schooltje werd gebouwd van zandsteen. In een mal maakten ze stenen en daar bouwden ze een eenvoudig gebouw van. Al snel gingen daar 30, 40, 50, 80, soms wel 100 kinderen naar school, dus dat was best een succes. Op een gegeven moment ging de moesson eroverheen en was het gebouw er heel slecht aan toe. Toen zeiden ze: ‘We moeten kijken of we meer geld kunnen inzamelen en dan schooltjes van betere kwaliteit bouwen’. Dat is toen gebeurd.’

Wat heeft dat uiteindelijk opgeleverd?
‘Ik ben de tel kwijtgeraakt, maar ik schat dat er inmiddels enkele duizenden kinderen onderwijs hebben gekregen op scholen waar ze echt een goede basis krijgen. Daar begint het met Engels, lezen en schrijven. Ze hebben schooluniformen, er zijn wc’s geplaatst, waterpunten aangelegd, stromend water, allemaal dat soort dingen. Heel erg veel van die kinderen kunnen door die ontwikkeling een klein salaris verdienen en kunnen daarmee nu zelf in hun onderhoud voorzien.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Had dat toen al iets met jullie reisbedrijf te maken?
‘Nee, eigenlijk helemaal niet. Wat mijn ouders daar deden, had niet veel met toerisme te maken. Thuis waren ze er constant mee bezig. Wanneer mijn vader op straat bij wijze van spreken een paar oude gymschoenen zag liggen, nam hij die mee voor Gambia. Ik werd er eerlijk gezegd toen helemaal gek van. Het was alleen maar Gambia, Gambia, Gambia. Er werden bananendozen vol met kleding naar Gambia gestuurd, maar we hebben er ook huizen gebouwd, auto’s en allerlei andere dingen naartoe gebracht. We nemen nu nog steeds kleding mee wanneer we naar Gambia gaan, dat is gemiddeld twee keer per jaar. Bijvoorbeeld oude tenues van SC Cambuur waarmee we een heel voetbalteam aankleden.’

Wanneer ben jij er zelf bij betrokken geraakt?
‘Mijn ouders waren mensen die de hele wereld al hadden gezien. Ik begon toen net een beetje in de zaak te komen. Dus ik dacht: als die mensen de hele wereld hebben gezien en dit zo bijzonder vinden, dan moet ik er toch maar eens naar gaan kijken. Toen ben ik erheen gegaan en dat heeft me meteen gegrepen. Inmiddels heb ik mijn eigen kinderen ook meegenomen en die hebben hetzelfde DNA. In december ben ik er met mijn vriendin en haar kinderen geweest en ook die hebben de liefde voor Gambia overgenomen. Het is een soort familievirus geworden.’

'Van april tot en met oktober moeten
die mensen zien te overleven'

Hoe uit zich dat bij jouw kinderen?
‘Die hebben nu ook een aantal families die ze financieel ondersteunen, waardoor die mensen eten en drinken kunnen kopen. Ze maken elke maand wat geld over, kopen spullen en helpen waar nodig. Laatst had iemand een blindedarmontsteking. Een operatie kost daar ongeveer 250 euro, dat is al snel een halfjaarsalaris voor de meeste inwoners. Dat betekent dat je met een blindedarmontsteking dus komt te overlijden. In dat soort dingen ondersteunen we ook regelmatig.’

Organiseren jullie ook reizen naar Gambia?
‘Uiteraard via ons bedrijf, maar niet in de klassieke zin als maatschappelijk project. Wij hebben lokaal wel mensen die we al heel lang kennen en vertrouwen. Dus we sturen klanten met die locals op pad. Dan ga je niet met een grote truck door de dorpen, maar gewoon met een klein autootje het echte Gambia in. Dat doen we al jaren. We verkopen Gambia relatief veel.’

Waar zijn jullie momenteel concreet mee bezig?
‘We zijn nu bezig om te kijken of we twee auto’s daarheen kunnen krijgen. We hebben twee jongens waarvan de auto’s kapot zijn. De enige manier waarop ze redelijk geld kunnen verdienen, is met vervoer. Alles gaat daar met taxi’s, voor een paar dalasis per rit. Maar zij moeten nu auto’s huren en zijn daardoor 90% van hun inkomsten kwijt aan de huur. Ik zeg altijd: Je kunt iemand beter een hengel geven en leren vissen dan ze steeds een vis geven.’

Hoe ziet het leven daar buiten het toeristenseizoen eruit?
‘Het toerisme loopt tot ongeveer maart. Dat is zo’n beetje de laatste maand met redelijk veel bezoekers. Van april tot en met oktober moeten die mensen zien te overleven. Dat is echt zwaar. In die periode helpen wij met voedsel en geld voor dagelijkse basisbehoeften, zoals gasflessen of hout voor vuur in de keuken en elektriciteit.' 

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Hoe heb jij het toerisme daar zien veranderen in al die jaren?
‘Het is op een indrukwekkende manier veranderd en van invloed op het dagelijks leven van de mensen. Toen wij er voor het eerst kwamen, was het vanaf de luchthaven naar het hotel Senegambia Beach, dat toen al een van de betere hotels in Kololi was, alleen maar zandweg. We konden niet buiten de deur gaan eten, want dan waren we een dag later ziek. We aten alleen in het hotel. Inmiddels ligt er een snelweg en is de horeca goed ontwikkeld en voor toeristen is het nu een stuk toegankelijker.’

Wat betekent toerisme voor Gambia?
‘Als het toerisme daar morgen wegvalt, is het land naar de klote. Het is echt essentieel om het land overeind te houden. Dat geldt overigens voor extreem veel toeristische bestemmingen. Een zwaar onderbelicht thema dat vrijwel nooit benoemd wordt door de groene vrijheidsstrijders. Sorry voor die woordkeus, maar ik erger me daar vaak kapot aan. Toerisme is een essentiële aorta voor een enorm groot deel van de wereld. En daarbij moeten we er uiteraard, met name in de sector, allemaal voor zorgen dat dit op een zo efficiënt en duurzaam mogelijk gebied gebeurt. Dat is volstrekt evident wat mij betreft. Als je ziet hoeveel aandacht bijvoorbeeld ANVR en de grote touroperators daaraan besteden, dan is dat te prijzen. Ik mis dat vaak in de discussies. ’

'Als het toerisme daar morgen wegvalt,
is het land naar de klote'

Merk je daar iets van spanningen richting blanke toeristen vanwege het slavernijverleden?
‘Nee, daar merk je echt helemaal niks van. Sterker, ik kom er al een jaar of 35 en ben daar nog nooit op aangesproken. Alleen kleine kinderen in het binnenland die een lolly of snoepje willen schreeuwen allemaal ‘Toubab’ naar je. Wat vrij vertaald ‘blanke’ of ‘witte’ betekent. Maar daar schuilt geen enkel negatief signaal achter. Moslims en christenen leven er ook dwars door elkaar in goede harmonie. Ik ben zelf niet gelovig, ik geloof alleen in karma. De Gambianen kunnen zich dat niet voorstellen dat ik niet in een god geloof. Ik zeg dan: ‘Ik kan me niet voorstellen dat er een god is die het zo heeft verdeeld. Dat ik alles heb en jullie niets’. Dan zeggen zij: ‘Onze god heeft jou naar ons gestuurd en daarom help jij ons’. Dat zegt wel iets over hoe de mensen daar zijn.’

Hoe ervaar jij de sfeer en veiligheid in Gambia?
‘De mensen zijn er supervriendelijk. Natuurlijk zal er criminaliteit zijn, maar ik heb het in al die jaren nog nooit meegemaakt. Geen overval, niet bestolen. Terwijl dat in steden als Amsterdam, Parijs of New York continu gebeurt. Je moet er wel tegen kunnen dat iedereen iets van je wil, want ze zien je als iemand met geld die in staat is de honger te stillen. Wat mij altijd opvalt: als wij daarheen komen, zijn wij voor hen multimiljonairs. Iemand met een redelijke baan in Gambia verdient misschien 50 euro per maand, maar een zak rijst kost al minimaal de helft. Dus mensen houden eigenlijk niets over. Maar ze zijn allemaal erg vriendelijk en je kunt je overal vrij bewegen. Ik durf dat in de Bronx en op plaatsen in veel steden binnen Nederland niet overal.’

In de sector gaat het steeds vaker over reizen met maatschappelijke impact. Merk je ook dat mensen er in het reisbureau naar vragen naar dit soort reizen?
‘Niet zozeer dat mensen er specifiek naar vragen, maar als ze daarheen gaan en echt het binnenland in trekken, dan worden ze wel geraakt. Dan zie je dat mensen zelf families gaan helpen en dat ze contact houden. Ik hoor dan bijvoorbeeld vanuit Gambia dat klanten die met ons naar Gambia zijn geweest elke maand 50 euro overmaken, omdat ze daarmee een gezin kunnen helpen. Dat zijn écht mooie dingen. Ook als je druppels in een emmer gooit raakt die een keer vol.’

Dit interview komt uit de Afrika-editie van Travelpro die je hieronder volledig gratis leest.