Tussen 12 en 15 november vindt het jaarlijkse ANVR-congres plaats op het Portugese eiland Madeira. Travelpro spreekt Hanita van der Meer (woordvoerder ANVR) en Annemiek Dekkers (Senior Project Manager en Team Lead MA bij Barentszen, voorheen GI Travel). De dames zitten op het moment van bellen in de taxi naar de luchthaven, na een intensieve voorreis op het eiland.

Foto: Annemiek en Hanita.

Jullie voorreis zit er bijna op. Hoe hebben jullie het eiland en de voorbereidingen ervaren?

Annemiek: ‘We hebben een superleuke tijd gehad en het hele programma tot in detail nagelopen. Vorig jaar juni zijn we al op het eiland geweest om Madeira als potentiële congresbestemmingen te bekijken. Nu we de knopen hebben doorgehakt wat betreft de vergaderlocaties en het hotel (tijdens het congres wordt er overnacht in het Savoy Palace), hebben we letterlijk de routes gelopen, de reistijden van de bussen getest, en overal de menu's en bijbehorende wijnen voorgeproefd. We zijn er helemaal van overtuigd dat het goed gaat komen.’

Waarom is de keuze voor het congres eigenlijk op Madeira gevallen?

Hanita: ‘Madeira is een bestemming die bij veel Nederlanders wel bekend in de oren klinkt, maar als je ernaar vraagt, blijken negen van de tien mensen er nog nooit te zijn geweest. Vanuit de ANVR kiezen we graag voor bestemmingen die minder bekend zijn, of die juist proberen een nieuwe doelgroep aan te spreken. Madeira heeft hard gewerkt om, naast het oudere publiek, ook jongere toeristen aan te trekken. In het vliegtuig zagen we al een mooie 'fifty-fifty' mix van oudere mensen en jonge reizigers met wandelschoenen.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Wat is de doelstelling van Madeira zelf met het binnenhalen van dit congres en hoe ziet de mix van toeristen er nu uit?

Hanita: ‘Madeira wil heel graag de vernieuwde strategie aan de Nederlandse reisprofessionals presenteren. Tijdens de coronapandemie zijn ze begonnen met het aantrekken van een jongere en meer actieve doelgroep, zoals wandelaars. Ze willen de touroperators laten zien dat deze twee doelgroepen, jong en oud, hier perfect naast elkaar kunnen verblijven zonder dat het eiland overdreven 'hip and happening' hoeft te zijn.’

Waar komen de meeste toeristen op Madeira vandaan?

Annemiek: ‘Qua nationaliteiten is de grootste groep momenteel afkomstig uit Engeland, gevolgd door de Duitsers en Fransen, waarna wij Nederlanders op de vierde plek komen. De Polen naderen inmiddels de top vijf. Ze streven bovendien heel bewust naar een goede mix van verschillende nationaliteiten en proberen nu ook de Aziatische markt, zoals Korea, aan te boren. In ons eigen hotel viel het overigens wel op dat er op dit moment de meeste Engelsen verbleven.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zijn er nog uitdagingen geweest rondom de congreslocaties?

Hanita: ‘De ANVR heeft de sterke voorkeur om bijeenkomsten niet in standaard hotel ballrooms te houden, maar op bijzondere locaties, oftewel 'out of the ordinary'. De lokale partners begrepen dit uitstekend en kwamen met verrassende ideeën. Achter elke locatie zit een eigen verhaal, en omdat ze zowel in het centrum als daarbuiten liggen, krijgen de congresgangers meteen ook iets van de omgeving te zien.’

Biedt hoofdstad Funchal ook potentie als bestemming voor een korte stedentrip?

Annemiek: ‘Wij zijn er absoluut van overtuigd dat ze zich daar nog beter in kunnen profileren. Funchal is geen enorme stad, maar is prachtig tegen de bergen aan gebouwd. Je vindt er volop leuke straatjes, terrasjes, winkels, mooie musea en parken. Met de dagelijkse vluchten van Transavia is het ideaal voor een trip van drie of vier dagen. Bovendien ben je met een huurauto binnen een kwartier in een compleet ander landschap en kun je binnen een halfuur starten met een fantastische wandeling in de natuur.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Wat kunnen de deelnemers op culinair gebied en qua natuur verwachten?

Hanita: ‘Het klimaat is er het hele jaar door heel stabiel, meestal tussen de 18 en 27 graden, zonder extreme zomers of winters. Als je de hoogte in gaat op het eiland, zie je door de verschillende klimaatzones de flora compleet veranderen. Qua eten is er een enorme diversiteit. De lokale specialiteit is de kabeljauw (bacalhau), maar ze serveren ook veel andere vis, octopus en grote garnalen. Daarnaast eten ze veel rundvlees, bijvoorbeeld geserveerd aan hangende spiezen, en we dineren op plekken waar richting Michelinster-niveau wordt gekookt. Uiteraard is er voor de vegetariërs ook genoeg om te kiezen. En we zorgen ervoor dat de congresgangers ook kennis kunnen maken met 'poncha', een typisch lokaal drankje.’

Tijdens het congres is er ook tijd voor excursies. Madeira staat natuurlijk bekend om het hiken, is daar ruimte voor in het programma?

Annemiek: ‘Zeker! Je kunt heel makkelijk zelf een halve of hele dag gaan wandelen op het eiland, maar we bieden het tijdens het congres ook georganiseerd aan. Op de derde dag hebben we vijf fantastische activiteiten waaruit deelnemers bij inschrijving kunnen kiezen: vier verschillende wandelingen en canyoning. Je vertrekt 's ochtends rond 8.30 uur en bent rond 13.30 uur weer terug. Er is voor ieder niveau wat wils. We hebben bijvoorbeeld twee gemakkelijke, schilderachtige levada-wandelingen van zo'n zes kilometer, zoals de 'Maroços' en de 'Alecrim'. Zoek je wat meer uitdaging, dan is er een wandeling van gemiddeld niveau over het schiereiland Ponta de São Lourenço, met fantastische uitzichten op de verlaten eilanden en een ontspannen terugkeer per boot. Voor de echte bikkels is er de moeilijke wandeling genaamd 'Stairway to heaven', die via het Ecologisch Park van Funchal helemaal naar de imposante Pico do Areeiro op 1818 meter hoogte leidt. Wil je liever iets heel anders dan wandelen? Dan is er een fantastische canyoning-tour voor beginners, waarbij je gaat abseilen en zelfs in watervallen springt. We hebben zelf vorig jaar juni tijdens onze voorreis al een stukje van een hike gedaan en wisten dat de organisatie helemaal goed zat. Er staan in ieder geval genoeg prachtige mogelijkheden voor iedereen op het programma!’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De luchthaven van Madeira staat bekend om de bijzondere landingsbaan. Hoe hebben jullie de landing ervaren?

Hanita: ‘De landingsbaan staat deels op enorme pilaren, het lijken wel Griekse of Romeinse zuilen. Onder de baan bevinden zich zelfs een kartbaan en tennisbanen. Vanuit de lucht is het heel bijzonder om te zien, en hoewel de piloten na de landing flink in de ankers moeten, is het absoluut niet spannend of eng als je in het vliegtuig zit.’

Denken jullie dat er nog mensen twijfelen om zich in te schrijven voor het congres?

Hanita: ‘We denken niet dat het zozeer twijfel is om mee te gaan. Het congres was dit jaar al in april boekbaar, wat erg vroeg was. Door alle hectiek in de wereld is het waarschijnlijk bij sommigen een beetje naar de achtergrond verdwenen. Mensen moeten gewoon weer even geattendeerd worden op de inschrijving. Madeira is echt een compleet ander eiland en geeft een heel ander gevoel dan bijvoorbeeld Mallorca of de Canarische Eilanden.’

Er is recent het een en ander veranderd rondom de rebranding van GI Travel naar Barentszen. Is het team van Barentszen (voorheen GI Travel) tijdens het ANVR Congres nog te herkennen aan de rode pakken?

Annemiek: ‘Klopt, de nieuwe website is live gegaan en het logo is veranderd van paars/donkerrood naar roze. De kenmerkende rode tint, zoals we die kennen van de rode pakken, blijft echter behouden en achter de schermen blijft de dienstverlening precies hetzelfde.’

Inschrijven voor het congres kan via anvrcongres2026.nl.

In het kort:

• Na een kritisch artikel van De Telegraaf over online 'reislokkertjes' benadrukt de reissector dat realtime prijswijzigingen inherent zijn aan de moderne markt.
• De ACM en de voorzieningenrechter stelden eerder vast dat realtime prijs- en beschikbaarheidsveranderingen horen bij virtual touroperating en consumenten niet automatisch benadelen.
• Er wordt gewerkt aan een vernieuwing van de verouderde Reclamecode Reisaanbiedingen uit 2014, zodat de beoordelingskaders beter aansluiten op de huidige technologische realiteit van de reisbranche.

Miljoenen consumenten profiteren dagelijks van realtime reisprijzen, een groter aanbod en scherpe deals die dankzij moderne technologie direct worden doorberekend. Toch ligt juist die technologie opnieuw onder vuur na een kritische inventarisatie van De Telegraaf.

Volgens de krant maken grote reisaanbieders zich schuldig aan online ‘reislokkertjes’: advertenties met prijzen die tijdens het boekingsproces veranderen of uiteindelijk niet meer beschikbaar blijken. De Consumentenbond spreekt van misleiding en stelt dat reisaanbieders de regels overtreden. Vanuit de reisbranche klinkt echter stevige kritiek op die conclusie. Volgens betrokken partijen wordt in het debat te weinig aandacht besteed aan de voordelen die dynamic pricing en realtime beschikbaarheid consumenten juist opleveren. Travelpro sprak hierover met Frank Radstake (directeur ANVR) en Hubert van Velden, verantwoordelijk voor Dynamic Touroperating bij Prijsvrij Vakanties & D-reizen.

Een jaarlijks terugkerende discussie

Voor Prijsvrij Vakanties en D-reizen voelt de discussie inmiddels als een jaarlijks terugkerend fenomeen. Volgens Hubert van Velden wordt de publieke discussie al jaren gevoerd vanuit dezelfde aanname: dat een prijswijziging tussen het moment van kijken en boeken automatisch betekent dat consumenten worden misleid. 'Vrijwel ieder voorjaar verschijnt er opnieuw een artikel waarin prijswijzigingen tijdens het boekingsproces worden gepresenteerd als bewijs van misleiding. Wat daarbij vaak ontbreekt, is de bredere context. De discussie wordt gevoerd alsof iedere prijswijziging automatisch een probleem is, terwijl juist die vraag de afgelopen jaren uitgebreid is onderzocht door toezichthouders, rechters en marktpartijen.'

ACM en rechtbank kwamen tot een andere conclusie

Volgens Van Velden wordt in veel berichtgeving voorbijgegaan aan de uitkomsten van jarenlang onderzoek naar precies deze materie. De Autoriteit Consument & Markt deed uitgebreid onderzoek naar de werkwijze van diverse reisbedrijven en kwam aanvankelijk tot handhavingsmaatregelen. Nadat de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam die maatregelen had geschorst, werden de besluiten echter heroverwogen en uiteindelijk ingetrokken. Daarbij stelde de ACM expliciet vast dat geen overtreding kon worden vastgesteld. Ook de voorzieningenrechter plaatste nadrukkelijk vraagtekens bij de veronderstelling dat consumenten door deze vorm van dynamic pricing automatisch worden benadeeld. 'De rechtbank onderkende dat realtime prijs- en beschikbaarheidswijzigingen inherent zijn aan de technologische ontwikkeling van de reisbranche en aan het model van virtual touroperating. Dat is een fundamenteel andere benadering dan de suggestie dat iedere prijswijziging automatisch misleiding zou zijn.' Volgens Van Velden vormen juist deze uitkomsten de kern van het dossier. Het debat wordt echter vaak gevoerd alsof iedere prijswijziging op zichzelf al problematisch is.

Technologie ontbreekt vaak in het debat

Dat beeld doet volgens hem geen recht aan de werkelijkheid van de moderne digitale reismarkt. Juist dankzij realtime technologie hebben consumenten vandaag toegang tot een vrijwel onbeperkt aanbod van vluchten, hotels en reispakketten tegen actuele marktprijzen. Prijsvrij Vakanties en D-reizen werken niet met een vaste voorraad reizen die maanden van tevoren wordt ingekocht en vervolgens tegen statische prijzen wordt verkocht. Iedere reis wordt samengesteld op basis van realtime informatie van honderden luchtvaartmaatschappijen, hotels en andere leveranciers. Beschikbaarheid verandert continu, tarieven veranderen continu en systemen verwerken die wijzigingen voortdurend.

Volgens Van Velden ontbreekt juist die technische context vaak volledig in de discussie. Begrippen als realtime pricing en virtual touroperating spelen een centrale rol in het ontstaan van prijsverschillen, maar krijgen in de publieke discussie nauwelijks aandacht. 'Veel berichtgeving laat zien dát prijzen veranderen, maar onderzoekt nauwelijks waarom ze veranderen. Een prijswijziging is geen oorzaak, maar een gevolg. Het gevolg van een systeem waarin beschikbaarheid en prijzen van honderden luchtvaartmaatschappijen, hotels en andere leveranciers continu veranderen.' Dat verklaart ook waarom er soms binnen enkele seconden een prijsverschil kan ontstaan tussen de eerste zoekresultaten en de uiteindelijke boekingsstap. 'Op het moment dat een consument verder klikt, wordt opnieuw gecontroleerd welke prijzen en beschikbaarheid op dat moment daadwerkelijk beschikbaar zijn. Hetzelfde mechanisme werkt overigens ook de andere kant op: wanneer prijzen dalen, profiteert de consument daar direct van.'

Prijsdalingen blijven buiten beeld

Opvallend vindt Van Velden dat onderzoeken zich vrijwel uitsluitend richten op prijsstijgingen. Uit de eigen onderzoeken van de Consumentenbond blijkt namelijk dat prijzen niet alleen stijgen, maar ook dalen. Sterker nog: consumenten profiteren volgens diezelfde onderzoeken bij Prijsvrij Vakanties en D-reizen juist het vaakst van prijsdalingen. Volgens Van Velden zit daar een fundamenteel probleem in de manier waarop dit soort onderzoeken worden geïnterpreteerd. 'Prijsstijgingen en prijsdalingen worden in veel onderzoeken op exact dezelfde manier geregistreerd. Beide gelden als een prijsafwijking. Daarmee verdwijnt het voor consumenten belangrijkste onderscheid uit beeld.'

Dat leidt volgens hem tot een opmerkelijke paradox. 'Een reisorganisatie die prijsdalingen niet doorgeeft aan klanten scoort automatisch beter op de vraag of de prijs gelijk blijft. Een reisorganisatie die prijsdalingen wel direct doorgeeft, ziet juist vaker een prijsafwijking ontstaan.' Met andere woorden: hoe minder prijsvoordeel een aanbieder doorgeeft aan consumenten, hoe beter die aanbieder in dit soort onderzoeken kan scoren. Prijsvrij Vakanties en D-reizen hebben daarin bewust een andere keuze gemaakt. 'Wanneer prijzen dalen, vinden wij dat dat voordeel bij de consument hoort terecht te komen. Daarom geven wij prijsverlagingen direct door, ook als dat betekent dat een eerder getoonde prijs verandert. De relevante vraag is niet óf prijzen veranderen, maar wat die verandering voor consumenten betekent.'

ANVR: verkeerde bril

Ook ANVR-directeur Frank Radstake vindt dat het debat regelmatig vanuit de verkeerde bril wordt gevoerd. Volgens hem zijn termen als ‘misleiding’ en ‘lokkertjes’ zware juridische kwalificaties die geen recht doen aan de complexiteit van moderne prijsmodellen. 'Prijzen van vliegtickets en hotelkamers veranderen tegenwoordig soms per uur of zelfs per minuut. Hetzelfde geldt voor samengestelde pakketreizen. Dat is geen fout in het systeem, maar de realiteit van een markt die realtime functioneert.' Volgens Radstake wordt onvoldoende rekening gehouden met de technische realiteit van een markt waarin prijzen en beschikbaarheid realtime worden samengesteld.

Consumenten hebben hun oordeel al gegeven

Volgens Van Velden wordt uiteindelijk niet door onderzoeken bepaald welke formule werkt, maar door consumenten zelf. 'De rechtbank stelde terecht de vraag of consumenten door deze manier van werken daadwerkelijk worden benadeeld. Als je kijkt naar het gedrag van consumenten, lijkt het antwoord daarop vrij duidelijk.' Hij wijst daarbij op de groei van de organisatie. In nog geen vijf jaar tijd groeiden Prijsvrij Vakanties en D-reizen uit tot de grootste Nederlandse online reisorganisatie. Ook dit jaar groeit de organisatie opnieuw fors, terwijl de markt juist onder druk staat. Volgens Van Velden zegt dat misschien wel meer dan alle discussies en onderzoeken bij elkaar. 'Consumenten kiezen massaal voor realtime samengestelde pakketreizen omdat zij daarmee toegang krijgen tot een veel groter aanbod en vaak scherpere prijzen. De technologie waar vandaag kritiek op wordt geleverd, is dezelfde technologie die ervoor heeft gezorgd dat consumenten toegang hebben gekregen tot een vrijwel onbeperkt aanbod van vluchten, accommodaties en combinaties.'

Modernisering Reclamecode Reisaanbiedingen

De discussie heeft ook een bredere achtergrond. De huidige Reclamecode Reisaanbiedingen stamt uit 2014, een tijd waarin dynamic pricing, realtime beschikbaarheid en virtual tour operating nog nauwelijks bestonden. Om beter aan te sluiten op de huidige markt werkt de sector al geruime tijd aan een modernisering van deze code. Volgens Radstake bestaat daar inmiddels brede overeenstemming over binnen de sector. De discussie gaat vooral nog over de manier waarop beschikbaarheid moet worden aangetoond in een markt die fundamenteel anders werkt dan tien jaar geleden. 'De sector is het in grote lijnen eens over de noodzaak van modernisering. Het knelpunt zit vooral in het feit dat sommige beoordelingskaders nog uitgaan van een markt met vooraf ingekochte voorraden en statische prijzen, terwijl moderne reisplatformen werken met realtime beschikbaarheid en prijsinformatie uit honderden externe systemen.'

Wat hebben consumenten eraan?

Voor Van Velden is de kern uiteindelijk eenvoudig. 'De discussie gaat vaak over het feit dát prijzen veranderen. Wij vinden dat de discussie moet gaan over wat consumenten eraan hebben. Dankzij realtime pricing profiteren reizigers van een groter aanbod, scherpere prijzen en directe prijsverlagingen. Daarom geven wij die prijsdalingen door. Dat deden we gisteren, dat doen we vandaag en dat zullen we morgen ook blijven doen.'

TUI en Corendon laten aan Travelpro weten zich achter de reactie van ANVR-directeur Frank Radstake te scharen.

FAQ

Wat is dynamic pricing en hoe beïnvloedt dit de reisbranche?
Dynamic pricing is het realtime aanpassen van prijzen op basis van actuele vraag, aanbod en externe leveranciersdata. Voor de reisbranche betekent dit dat reispakketten niet langer statisch geprijsd zijn, maar continu meebewegen met de markt, wat zowel prijsstijgingen als directe prijsdalingen oplevert.

Waarom veranderen prijzen soms tijdens het boekingsproces?
Reisorganisaties maken gebruik van virtual touroperating. Zodra een consument of reisagent doorklikt in het boekingsproces, schiet het systeem een realtime controleverzoek naar honderden luchtvaartmaatschappijen en hotels. Als de beschikbaarheid of het tarief in die seconden wijzigt, verandert de uiteindelijke reissom.

Wat is het standpunt van de ACM en de rechter over deze prijswijzigingen?
De voorzieningenrechter en de ACM hebben geoordeeld dat realtime prijs- en beschikbaarheidswijzigingen inherent zijn aan de technologische ontwikkeling van de reisbranche. De ACM heeft eerdere handhavingsmaatregelen heroverwogen en ingetrokken omdat er geen overtreding of automatische benadeling kon worden vastgesteld.

Waarom wordt de Reclamecode Reisaanbiedingen vernieuwd?
De huidige code stamt uit 2014 en is gebaseerd op statische prijzen en vooraf ingekochte voorraden. Er wordt gewerkt aan een modernisering, zodat het beoordelingskader aansluit bij de huidige technologische realiteit van realtime pricing en virtual touroperating.

Drie gastlanden, gigantische afstanden en een jungle van ESTA’s, eTA’s en grenscontroles. Het WK voetbal 2026 in de VS, Canada en Mexico belooft een logistieke uitdaging van formaat te worden voor de reisbranche. Hoe voorkom je dat jouw klanten stranden op Schiphol door een foutieve documentencombinatie, een oude Cuba-tussenlanding of een ontbrekend formulier? En waar ligt de grens van jouw zorgplicht? Wij vroegen het aan de expert Remco van der Wal, Managing Partner van Traveldocs.

Krijgen jullie veel vragen binnen over toegang tot de WK-landen de VS, Canada en Mexico?

‘Naarmate het WK dichterbij komt, krijgen we steeds meer vragen en aanvragen. Veel vragen gaan overigens over de uitingen die wel of niet zijn gedaan door de desbetreffende reiziger(s) op sociale media. Reizigers zijn bang dat dit een negatief effect heeft op de goedkeuring van het visum. Sinds begin januari hebben we een paar afwijzingen gezien omdat reizigers zich zeer negatief over president Trump hebben uitgelaten. Dit is echter meer uitzondering dan regel.’

Lees ook - IPW 2026: omstreden ESTA-plan waarschijnlijk afgezwakt

Wat gebeurt er als een supporter tijdens het WK continu de grens oversteekt tussen de VS, Canada en Mexico? Lopen ze dan vast met een standaard ESTA of eTA, of activeert dit snelle hoppen een alarmsysteem bij de douane?

‘Met een ESTA of eTA kun je meerdere keren in- en uitreizen, zolang je de 90 dagen niet overschrijdt.’

Veel supporters kiezen er vanwege de dure vliegtickets voor om de grens tussen de VS en Mexico over land over te steken. Welke specifieke documenten of digitale formulieren moet je bij landgrenzen absoluut niet vergeten, die bij vliegen wél automatisch geregeld zijn?

‘Voor Nederlandse paspoorthouders is geen visum vereist voor Mexico en voor de VS is een ESTA voldoende om het land over land binnen te komen. Wel dient men rekening te houden met lange files bij de landgrenzen. Het helpt als je middels een hotelbevestiging of WK-ticket kunt aantonen wat het doel van de reis is.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Nu het WK op het punt van beginnen staat en de druk op de digitale systemen (ESTA/eTA) maximaal is: wat is op dit moment de minimale aanvraagtermijn die reisadviseurs hun klanten moeten adviseren om annuleringen op Schiphol te voorkomen?

‘Lastig om hier een concreet antwoord op te geven, omdat dit afhangt van de druk op de digitale systemen – iets wat niemand op dit moment kan voorzien. Om teleurstellingen te voorkomen, is het advies om het minimaal 72 uur voor vertrek aan te vragen. Indien dit om wat voor reden dan ook niet lukt, weet dan dat het ook binnen 24 uur mogelijk is. Dit biedt echter geen garantie op goedkeuring.’

De VS en Canada hanteren soepele regels voor de geldigheid van het Nederlandse paspoort, maar Mexico kan in de praktijk strenger zijn. Welke harde richtlijn moeten reisprofessionals aanhouden voor klanten met een paspoort dat deze zomer verloopt?

‘Het goede nieuws is dat Mexico visumvrij is. Ons advies is om er zorg voor te dragen dat je kunt aantonen wanneer je retour vliegt dan wel doorreist vanuit Mexico naar de Verenigde Staten. De stelregel is dat je een bevestiging van je verblijf in handen moet hebben en dat je kunt aantonen wat de duur en het doel van je verblijf zijn. Hoe minder onzekerheden, hoe minder oponthoud aan de grens!’

De VS weigert heel snel een ESTA bij een minimaal strafblad of een oude overtreding. Als een supporter hierdoor een fysiek visum moet aanvragen bij het Amerikaanse consulaat in Amsterdam, waar de wachttijden vaak maanden zijn, is het voor deze groep dan nu eigenlijk al definitief te laat?

‘Ja, we hebben wel de mogelijkheid om het reguliere visum met spoed aan te vragen. Dit biedt echter geen garantie dat het verzoek wordt gehonoreerd. De verwerking van het visum duurt vanaf het moment van indienen circa tien werkdagen. De kans dat je dit nog last-minute kunt regelen, wordt dan wel erg klein.’

Er reizen veel ouders met kinderen, of misschien wel complete jeugdteams naar het WK. Als één ouder of een begeleider met een minderjarig kind reist, controleren de gastlanden streng op kinderontvoering. Welke Engelstalige toestemmingsformulieren moet de reisagent verplicht meegeven om te voorkomen dat een klant bij de douane wordt teruggestuurd?

‘Goed dat jullie dit onder de aandacht brengen, want hier is al vaak een reis op stukgelopen. Mensen stonden al op Schiphol om in te checken, maar konden niet de juiste documenten overleggen. En ja, hier wordt heel streng op gecontroleerd. Reizigers kunnen dit Engelstalige document downloaden via deze link. Belangrijk is dat beide ouders het document ondertekenen en dat je altijd een kopie kunt overhandigen van het paspoort van de ouder die niet meereist.’

Veel reisagenten boeken last-minute zakelijke reizen of VIP-incentives naar de knock-outfase voor sponsoren. Gelden er voor zakenreizigers die WK-wedstrijden bezoeken andere regels of voorwaarden omtrent het ESTA dan voor reguliere toeristen?

‘Op dit moment gelden dezelfde voorwaarden voor zowel zakelijke als toeristische reizigers. Wel is het onze aanname dat de procedures mogelijk versoepeld kunnen worden naarmate het WK dichterbij komt. Het uiteindelijke doel is immers om er een succesvol WK 2026 van te maken, en niet een toernooi waarbij het klachten regent over de immigratiedienst. Helaas hebben ook wij geen glazen bol, maar de ervaring leert dat er in de praktijk wellicht uitzonderingen gemaakt worden om een en ander soepel te laten verloop. Wij adviseren dan ook om onze website in de gaten te houden voor actuele informatie, evenals travelpro.nl en travmagazine.nl.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Sommige vluchten naar Mexico of Canada hebben een tussenlanding in de VS. Reisagenten weten dat je in de VS áltijd door de immigratie moet, ook bij een transit. Welke fouten worden hierin momenteel nog het meest gemaakt bij de last-minute WK-boekingen?

‘Ons advies is om dit juist te vermijden. Mocht dit om wat voor reden dan ook niet lukken, zorg er dan voor dat je op tijd een ESTA voor transit aanvraagt.’

Een ESTA is ongeldig als een reiziger na 2021 in Cuba is geweest. Hoe kan een reisagent dit risico bij WK-gangers effectief filteren, en wat is voor deze specifieke reizigers het alternatief nu het toernooi voor de deur staat?

‘Uiteindelijk gaat het om de juiste communicatie van de reisagent naar de klant en andersom. Ongeacht het WK of een ander reisdoel naar de Verenigde Staten is het superbelangrijk om dit goed na te vragen om teleurstellingen op Schiphol te voorkomen. We hebben een recent voorbeeld van een reiziger die zelf de ESTA had aangevraagd en werd geweigerd bij het inchecken op Schiphol. De desbetreffende reiziger had een tussenlanding gemaakt op Cuba en had deze tussenlanding niet als een verblijf op Cuba gezien. Met andere woorden: als je na 2021 een verblijf of tussenlanding hebt gehad op Cuba, kom je niet in aanmerking voor een ESTA. De reiziger moest vervolgens een regulier visum aanvragen, met alle gevolgen van dien.’

Waar ligt juridisch gezien de grens van de zorgplicht voor de reisagent bij dit specifieke toernooi? Als een agent losse componenten boekt en de klant wordt geweigerd aan de grens door een foutieve documentencombinatie, kan de agent dan aansprakelijk worden gesteld voor de duizenden euro's aan misgelopen WK-tickets?

‘Ik vermoed dat dit meer een vraag is voor de ANVR. Mijn persoonlijke zienswijze is dat zowel de reisagent als het visumbureau ontzorgt en niet juridisch aansprakelijk is voor mogelijke fouten. Het blijft mensenwerk en wij adviseren altijd om het goedgekeurde visum vooraf goed te controleren op bijvoorbeeld de juiste, volledige naam en het paspoortnummer.’

We gaan ervan uit dat Nederland zich plaatst voor de finale. Dat weten we officieel pas een paar dagen voor de finale. Wie op dat moment nog aan een ticket kan komen, maar nog geen ESTA heeft, kan die dat nog wel geregeld krijgen?

‘Ja, op basis van de actuele informatie is dit correct, hoewel onder voorbehoud van de druk op de digitale systemen zodra het WK van start gaat. Vooralsnog loopt het nog niet storm voor het WK. Mijn persoonlijke mening is dat dit pas gaat gebeuren als Nederland de eerste wedstrijden wint of doorgaat naar de kwartfinales.’

Ga je zelf nog naar het WK voetbal?

‘Nog geen concrete plannen, tenzij Travelpro me uitnodigt. In 1994 werkte ik net twee jaar voor de KLM en kon je gebruikmaken van je IPB-rechten (indien plaats beschikbaar). We zijn toen met drie collega's naar Florida gevlogen en hebben daar een aantal wedstrijden bezocht, waarbij we een hotel in Clearwater Beach hadden. We hebben destijds een wereldtijd gehad met alle feesten in de aanloop naar en na afloop van de wedstrijden. Alles in een gemoedelijke sfeer en in megastadions.’

Deel je verhaal
Travelpro zoekt reisprofessionals die in hun werk actief bezig zijn rondom het WK voetbal. Wil jij je verhaal delen? Mail dan redactie@travelpro.nl.

In het recent gepubliceerde jaarverslag van KLM werd een interne verschuiving gemeld: technologiepartner Airtrade is verkocht aan de overkoepelende Air France-KLM Group. Is dit een gedwongen centralisatie vanuit Parijs om de zeggenschap in Amstelveen te minimaliseren? Of juist een strategische meesterzet voor internationale groei? Travelpro sprak met Airtrade-CEO Jeroen Martron over de harde garanties rondom dataveiligheid, de stabiele groeicijfers en de toekomst van de Haarlemse tech-pionier. 'Dan overtuigen wij ze wel, don’t worry.'

Foto: Jeroen Martron.

De overdracht van Airtrade Holdings B.V. wordt kort genoemd in de financiële toelichtingen van het KLM-jaarverslag. Hierin staat vermeld dat de aandelen zijn overgedragen aan de holding Air France-KLM S.A.. Tegen ongeveer de waarde van het eigen vermogen ('equity value'). Martron benadrukt dat het hier gaat om een bewuste, strategische keuze die de positie van het bedrijf juist moet versterken. Dat het bedrijf uit Haarlem stevig in de markt staat, blijkt wel uit de recentste Top 50-cijfers. Airtrade is een gevestigde speler met een 36-jarige geschiedenis en bezet in de ranglijsten de 9e plek in de Top 50 Reisondernemingen en de 7e positie in de Top 33 Reisretail. De consolidator en fulfillment-specialist verwacht over het boekjaar 2025 uit te komen op een bruto-omzet van 209 miljoen euro met 42 FTE’s. Een stijging ten opzichte van de 202 miljoen euro in 2024.

Shared services en schaalgrootte

Op de vraag of de verkoop in feite een gedwongen centralisatie is vanuit Parijs om de zeggenschap van KLM in Amstelveen te minimaliseren, is Martron helder: 'Dit heeft dus niets te maken met een gedwongen centralisatie, maar een strategische keuze. Daar zijn wij blij mee zijn.' Voor de dagelijkse bedrijfsvoering in Nederland verandert er operationeel dan ook weinig. Airtrade blijft een zelfstandige Nederlandse B.V. en behoudt uiteraard de vertrouwde aansluitingen bij de ANVR en de SGR. De belangrijkste verandering achter de schermen is de toegang tot de grotere schaal van de holding. Martron: 'Wij hebben nu net als alle andere dochters toegang tot verschillende shared services zoals cyber security, et cetera.'

Verdere ontwikkeling

Bovendien geeft de solide basis rust om de eigen systemen verder te ontwikkelen. Airtrade heeft naar eigen zeggen een omzetaandeel van 75% in de consolidatormarkt. 'Veel klanten zijn zelfs vanaf dag één bij ons', aldus Martron. 'Dit geeft ons mogelijkheden om ons eigen ERP-platform TravelManager verder door te ontwikkelen. Onze applicatie FareFinder bevat meer vluchtcontent dan welk altro systeem ook. Wij aggregeren acht verschillende aanbieders van vluchtcontent, waaronder Amadeus, Travelport, KLM-NDC direct, Transavia direct, NDC-X, Travelfusion, AER, in één platform. Dit alles gekoppeld aan persoonlijke klantenservice is onovertroffen.'

Onafhankelijkheid

Airtrade profileert zich als een onafhankelijke technologiepartner voor de gehele reisbranche, maar hoe interessant is Airtrade voor airlines nu Airtrade direct eigendom is van de holding Air France-KLM? Hoe wordt er gebruikgemaakt van commerciële data en boekingspatronen? Martron geeft zwart-op-wit de harde garantie dat deze data strikt gescheiden blijft van de commerciële afdelingen van Air France en KLM in Parijs. 'Ja, natuurlijk gaan wij vertrouwelijk om met alle data. Dit is ons bestaansrecht. Dit is niet anders dan toen KLM Nederland 100% eigenaar was.' Mochten andere tech-providers deze verkoop aangrijpen om klanten te vertellen dat Airtrade nu volledig in Franse handen is en niet meer onafhankelijk opereert, dan is de CEO niet bezorgd. 'Dan overtuigen wij ze wel, don’t worry. Volgens mij is het een groot voordeel dat wij bewezen technologie hebben, innoveren, toegang hebben tot ’shared services’ etc.'

Model exporteren en AI-innovatie

De stap naar de holding lijkt tevens de deur te openen naar internationale ambities. Waarom zou de holding immers een Nederlands technologiebedrijf kopen tegen de boekwaarde als het niet de bedoeling is om dit platform groepsbreed uit te rollen? Airtrade is momenteel de drijvende kracht achter de technologie evan KLM Holidays. Martron bevestigt dat de export van dit model wordt onderzocht: 'Voor Holidays zijn wij uitsluitend leverancier van technologie en leveren fulfilment diensten. Uiteraard gaan wij onderzoeken hoe wij dit model verder kunnen exporteren.' Of er achter de schermen ook wordt gewerkt aan een terugkeer van KLM Holidays voor de retail, laat Martron aan de airline over. 'Wat de verdere strategie is, zul je aan KLM moeten vragen. Zij doen de sales en marketing.' Martron benadrukt dat de verschuiving van Airtrade van KLM naar de Air France-KLM holding in de eerste plaats een strategische herpositionering is. 'Terwijl de governance verschuift naar de holding in Parijs, blijft de operationele focus en de actieve co-creatie via API-koppelingen met reisagenten en touroperators op de Nederlandse markt ongewijzigd.'

De vraag of Nederlanders de zomer nog wel in het Middellandse Zeegebied willen doorbrengen, duikt steeds vaker op. Hittegolven, drukte, discussies over duurzaamheid en stijgende prijzen voeden het beeld dat Zuid-Europa zijn aantrekkingskracht zou verliezen. Travelpro zoekt het uit. 

In een recente LinkedIn-poll van Travelpro geeft 54% van de reisprofessionals aan dat klanten net zo graag als voorheen in de zomer naar het Middellandse Zeegebied willen. 20% zegt wel te willen, maar meer te twijfelen, terwijl 27% een duidelijke verschuiving ziet. Geen breuk dus, maar wel frictie.

Niet meer aangenaam
‘Ik spreek veel ondernemers/verkeersbureaus uit Zuid-Europa, waaronder uit Formentera en Can Lluc. Zij zien echt wel een verschuiving’, aldus Agnes van Duffelen (Baltus Communications). ‘De afgelopen zomer was er nog capaciteit op het eiland en in september en oktober was het drukker. Van een Griekse hotelier op Kreta hoorde ik dat hij liever in augustus dicht wil in verband met een te hoge elektriciteitsrekening door de airco en open wil zijn van september tot november, want het weer is dan nog steeds heel aangenaam. Hoe bijzonder is dat?’

Volgens Van Duffelen zijn de temperaturen van juli tot eind augustus gewoon niet meer aangenaam. ‘Dat geven ze zelf ook toe. Er blijven altijd mensen komen, maar die willen de hele dag in het zwembad liggen. Dat is een ander publiek.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zomer blijft dominant
Wie naar de langjarige boekingsdata van ANVR en NIQ kijkt, ziet geen structurele afname van de belangstelling voor Zuid-Europa. Integendeel: Spanje, Griekenland en Turkije blijven jaar na jaar de best geboekte zomervliegbestemmingen. Ook in 2024 en 2025 laten deze landen stabiele tot licht groeiende volumes zien, ondanks maandelijkse schommelingen.

Boekgedrag
Wat wél verandert, is het boekgedrag. In de piekmaanden juli en augustus wordt gemiddeld korter voor vertrek geboekt, terwijl voor het voor- en naseizoen juist steeds vaker langer vooruit wordt gepland. Die tweedeling wijst op onzekerheid: reizigers houden hun opties open voor de hoogzomer, maar leggen reizen in mei, juni, september en oktober eerder vast. Dat sluit aan bij de Travelpro-polluitslag: twijfel vertaalt zich niet in massaal afhaken, maar in uitstel en heroverweging. Twijfel leidt tot verschuiving, niet tot vertrek.

De groep die aangeeft een verschuiving te zien (27%), kiest zelden voor ‘geen zomerreis’. In plaats daarvan verschuift men binnen hetzelfde kader. Dat blijkt ook uit de prestaties van alternatieve zonbestemmingen. Albanië, Noord-Macedonië en Slovenië groeien sterk, net als Egypte en delen van Marokko. Het zijn bestemmingen die zon, betaalbaarheid en relatieve rust combineren.

Reisorganisaties anticiperen
Dat de Middellandse Zee haar strategische waarde niet verliest, blijkt ook uit het aanbodbeleid van grote reisorganisaties. Corendon breidde begin december zijn zomeraanbod fors uit, met nieuwe bestemmingen in Spanje en Marokko en extra aandacht voor de winterzon rond de Middellandse Zee. Niet door één nieuwe hotspot toe te voegen, maar door het aanbod te verbreden over meerdere regio’s en seizoenen.

Risico spreiden
Ook TUI schetst in meerdere trend-updates hetzelfde beeld. De top drie zomervliegbestemmingen in Europa blijft Spanje, Griekenland en Turkije. Tegelijkertijd signaleert TUI een sterke groei van ‘vintage’ bestemmingen zoals Albanië en Noord-Macedonië, en een hernieuwde populariteit van Egypte als scherp geprijsde all-inclusivebestemming. De boodschap is duidelijk: aanbieders bouwen niet af, maar spreiden risico’s. Minder afhankelijkheid van één piekperiode, meer keuze binnen hetzelfde zongebied.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bekend, maar anders
Uit consumententrends blijkt dat veel Nederlanders bewust kiezen voor zekerheid. Bekende bestemmingen bieden infrastructuur, medische voorzieningen en voorspelbaarheid. Tegelijk zoekt men binnen die veilige kaders naar authenticiteit, rust en persoonlijke ervaringen. Dat verklaart waarom grote, populaire landen overeind blijven, terwijl kleinere regio’s en alternatieven binnen die landen groeien. Het verklaart ook waarom extreme weersomstandigheden tot nu toe slechts beperkt invloed hebben op de boekingen. Wat veel terugkomt uit de markt is dat hitte weinig tot geen invloed heeft op de keuze van reizigers voor de komende zomer. Pas wanneer men zelf negatieve ervaringen heeft gehad, wordt daadwerkelijk overwogen om een andere bestemming of periode te kiezen.

Seizoensverlenging zet door
Een van de meest zichtbare structurele trends is de groei van het voor- en naseizoen. Mei, juni en september winnen terrein, zowel qua boekingen als qua capaciteit. Dat heeft meerdere oorzaken: aangenamere temperaturen, lagere prijzen, minder drukte en een groeiend aanbod. Voor reisprofessionals is dit een belangrijk signaal. De vraag verschuift niet weg van Zuid-Europa, maar wordt breder uitgesmeerd over het jaar. Dat vraagt om andere verkoopmomenten, aangepaste marketing en meer aandacht voor regionale differentiatie.

2024 vs. 2025
Uit de analyse van de maandelijkse ANVR/NIQ-boekingsmonitoren, gebaseerd op een representatieve steekproef van meer dan 25.000 Nederlandse reizigers per maand tussen januari en november 2025, komt een dynamisch en bij vlagen grillig beeld naar voren van de Middellandse Zeemarkt. In deze cijfers wordt het aantal gemaakte boekingen in een specifieke maand steeds vergeleken met dezelfde maand in het voorgaande jaar (2024), waardoor seizoenseffecten direct zichtbaar worden.

De resultaten tonen aan dat traditionele zonbestemmingen onder grote druk stonden, maar zich in de nazomer krachtig herstelden. Spanje, de marktleider, kende een stabiele start in januari en bereikte een piek van +16% groei in augustus, ondanks een lichte terugval aan het eind van het seizoen. In schril contrast hiermee stond Turkije, dat in juli een historisch dieptepunt van -52% noteerde, maar in september onverwacht terugveerde met een groei van +26%.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Griekenland bleek over het hele jaar de meest stabiele groeier met dubbele cijfers in zowel het voorjaar (+18%) als de nazomer (+33%). Italië volgde een vergelijkbaar groeipad met een uitschieter van +27% in september. De West-Mediterrane markt liet een gemengd beeld zien; terwijl Frankrijk grote delen van het jaar met negatieve cijfers kampte (tot -21% in januari), sloot het najaar positief af met +10% in oktober.

Tot slot viel de volatiliteit in de Adriatische regio op, waar Kroatië in september fors inleverde (-53%), wat mede verklaard kan worden door een trend naar kortere boektermijnen en een verschuiving naar zonzekere last-minutes.

Voorzichtige verschuiving
De traditionele Zuid-Europese vakantielanden zoals Spanje, Italië, Griekenland, Portugal en Frankrijk handhaven in 2026 hun dominante marktpositie, zo blijkt uit onderzoek van ANVR en marktonderzoeker NIQ naar de nieuwste trends voor 2026.

Een opvallende ontwikkeling is de krachtige comeback van Turkije; door een stabiliserende lira en afnemende inflatie positioneert het land zich opnieuw als een geduchte concurrent voor de Europese zonbestemmingen. Tegelijkertijd dwingt de toenemende drukte in de populaire regio's tot een nieuwe aanpak in spreiding en marketing. Bestemmingen zetten massaal in op het promoten van minder bekende regio’s en unieke belevingen om de massa’s te reguleren.

‘Bestemmingen die inzetten op spreiding en beleving, profiteren daarvan zichtbaar’, aldus ANVR-directeur Frank Radstake. De reiziger zelf verandert mee: met name de kapitaalkrachtige senior stelt hogere eisen aan comfort en kwaliteit, terwijl de opkomst van de ‘coolcation’ (reizen naar koelere gebieden, zoals Scandinavië) een eerste voorzichtige verschuiving signaleert. Het blijft volgens het onderzoek voorlopig een niche, maar wel een duidelijke trend.

Tot slot verandert de voorbereiding fundamenteel; door de explosieve opmars van AI-gebruik laten reizigers hun routes en activiteiten in Zuid-Europa steeds vaker bepalen door slimme algoritmes, wat voor de traditionele vakantielanden betekent dat zij hun digitale zichtbaarheid en datakwaliteit drastisch moeten optimaliseren om de moderne vakantieganger nog te bereiken.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Cruciaal
Volgens het ‘State of the Cruise Industry Report 2025’ van de Cruise Lines International Association (CLIA) blijft het Middellandse Zeegebied een van de meest cruciale regio's voor de wereldwijde cruisesector. In 2024 kozen maar liefst 5,77 miljoen passagiers voor een cruise in de Middellandse Zee, wat een solide groei van 5,8% betekent ten opzichte van het voorgaande jaar.

Hiermee bevestigt de regio haar positie als de tweede populairste cruisebestemming wereldwijd, direct na het Caribisch gebied. De populariteit van het gebied is zo groot dat inmiddels één op de zes cruisepassagiers wereldwijd een route door de Middellandse Zee vaart.

Deze populariteit vertaalt zich ook in een aanzienlijke economische impact: in Europa, waar het Middellandse Zeegebied een kernonderdeel van vormt, genereerde de sector in 2023 een totale economische bijdrage van 55,3 miljard euro en ondersteunde het 440.000 banen. Terwijl de sector wereldwijd groeit naar een verwacht volume van 37,7 miljoen passagiers in 2025, blijft het Middellandse Zeegebied een drijvende kracht achter deze expansie, mede door de inzet van nieuwe, hoogwaardige schepen en een sterke focus op duurzame innovaties in lokale havens, zoals de uitrol van walstroominstallaties.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bewust reizen
Volgens de ‘Travel Tomorrow Bluepaper 2025’ van Thuiswinkel.org en de ANVR bevindt het toerisme in het Middellandse Zeegebied zich op een kritiek kruispunt. Omdat de sector inherent weersafhankelijk is, vormen stijgende temperaturen en extreme weersomstandigheden een directe bedreiging voor de leefbaarheid en de kwaliteit van populaire Zuid-Europese bestemmingen.

Het rapport concludeert dat het behoud van deze regio's alleen mogelijk is door een fundamentele verschuiving naar ‘bewust reizen’, waarbij technologieën zoals AI worden ingezet om de impact van reiskeuzes op het klimaat inzichtelijk te maken. Voor de toekomst van het Middellandse Zeegebied is deze transitie naar emissiereductie en een betere balans op de bestemmingen essentieel om de economische waarde van toerisme te behouden zonder de lokale natuur en leefomgeving onherstelbaar te beschadigen.

Omslag?
Pieter Melieste (Manager Touroperating ACSI): ‘Als ik het over campingvakanties heb, dan is Italië bij ons veruit de belangrijkste bestemming als je het over de Middellandse Zee hebt. Spanje is beduidend goedkoper dan Italië. Je zou daar wat meer vraag verwachten.’

Hoe ziet Melieste de veelbesproken trend als het gaat om ‘de enorme omslag van interesse in Zuid- naar Noord-Europa’? ‘Die trend zien wij wel bij kampeerders, mensen met een eigen tent, camper of caravan, maar bij de families die een mobile home boeken zien wij die trend niet.’

Conclusie
De Nederlandse zomervakantie naar het Middellandse Zeegebied staat niet onder druk in termen van populariteit, maar wel in haar traditionele vorm. De vanzelfsprekendheid verdwijnt, de nuance groeit. Wie daar als reisprofessional op inspeelt met flexibiliteit, seizoensspreiding en keuzevrijheid, sluit aan bij wat de markt daadwerkelijk laat zien. De zon blijft lonken. Alleen niet meer op precies dezelfde manier als tien jaar geleden.

Dit artikel komt uit Travelpro I van 2026. Je leest de volledige editie hieronder volledig gratis.

Na het ANVR-congres in Rabat, dat in november plaatsvond, trokken Hanita van der Meer (ANVR) en Marion Ariëns (reisexpert en docent aan Hogeschool Tio) met de auto door Noord-Marokko. Hun route voerde langs bergen en historische steden en liet elke dag een ander gezicht van dit veelzijdige land zien.

Foto boven v.l.n.r.: Chefchaouen, Hanita van der Meer en Marion Ariëns bij de Hassan II-moskee in Casablanca en leerlooierijen in Fez.

Veel reisprofessionals kennen Marrakech en Agadir. Welke ‘onbekende’ plekken zijn er bezocht?

Hanita: ‘Onze nieuwsgierigheid ging uit naar het noorden van Marokko. De levendige havenstad Tanger verkenden we al tijdens het congres per hogesnelheidstrein, waarna we later in de auto stapten, op zoek naar het Marokko achter de ansichtkaarten. Vanuit Rabat reisden we naar Chefchaouen, Meknes, Volubilis, Fez en Casablanca. Al snel werd duidelijk hoe groot de contrasten zijn: binnen een half uur bevonden we ons in een totaal ander Marokko, landelijker, eenvoudiger en zichtbaar armer.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Is er een plek die meer aandacht verdient?

Marion: ‘Chefchaouen is voor ons dé verrassing. Vanaf de bergweg zie je het stadje al liggen: een lavendelblauwe oase tegen groene hellingen. Wandelen door de oude kern voelt als dwalen door een levend decor; elke hoek is fotogeniek. Het blauw is overal en op steeds andere manieren verwerkt in huizen, muren, trappen en straten, wat Chefchaouen een bijna sprookjesachtige uitstraling geeft.’

Hanita: ‘Ook Fez maakte diepe indruk. We trokken vroeg de medina in, met Google Maps paraat, en zagen de stad langzaam ontwaken. Bewoners deden hun dagelijkse inkopen in de smalle straatjes, winkeltjes gingen één voor één open. Verdwaald raken is hier onvermijdelijk, en juist dat maakt Fez zo bijzonder. Dwalen, ruiken, kijken en luisteren: deze stad prikkelt alle zintuigen. Dat geldt zeker bij de beroemde leerlooierijen midden in de medina, waar we met een bosje munt tegen onze neus uitleg kregen over het arbeidsintensieve proces waarmee dierenhuiden worden verwerkt tot tassen, riemen, poefjes en meubels. Indrukwekkend en confronterend.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zijn de accommodaties aanraders?

Hanita: ‘Zeker. We verbleven in kleinschalige riads, vaak voormalige woonhuizen die stijlvol zijn gerenoveerd, met veel oog voor detail. De binnentuinen en rooftops boden rust en vormden een prettig tegenwicht voor de intensiteit van de steden.’

Welke indruk maakte het landschap op jullie?

Marion: ‘Zodra we de steden achter ons lieten, leek het alsof we een stap terug in de tijd zetten. Niet alleen via smalle, kronkelende bergwegen, maar ook over slecht geasfalteerde routes dwars door dorpen. Mensen hangen op straat, paarden- en ezelskarren bepalen het verkeer en trainingspakken en djellaba’s maken opvallend vaak deel uit van het straatbeeld. Het land wordt hier nog met ossen bewerkt en op dorpsmarkten wordt druk gehandeld in verse producten. Dat dagelijkse leven vormt hier het landschap.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Welke ontmoeting is het meest bijgebleven?

Marion: ‘De spontane lunch bij de organisator van het congres thuis in Casablanca. Zonder planning of ceremonie schoven we aan voor couscous, terwijl de tafel zich bleef vullen met allerlei andere gerechten. Eten, eten en nog eens eten. Marokkaanse gastvrijheid in optima forma.’

Welke tips geven jullie reisprofessionals mee?
Hanita: ‘Zelf rijden is goed te doen tussen de grotere steden, maar wees voorbereid op veel politiecontroles. Pogingen om geld afhandig te maken kwamen voor; dat is jammer en zet aan het denken over het huren van een auto. Met contant geld, geduld en realistische verwachtingen blijft het echter goed te doen, en het geeft veel vrijheid.’

Als jullie één misverstand over Marokko mogen rechtzetten, wat is dat?

Marion: ‘Dat het overal druk en toeristisch is. In Noord-Marokko ontdekten wij juist authenticiteit, rust en grote contrasten, een regio die verrast en blijft hangen.’

Accommodaties
De riads waar Hanita en Marion verbleven zijn stuk voor stuk pareltjes, direct in of bij het centrum. Van alle gemakken voorzien met heel veel authentieke details in de inrichting. De dames verbleven in Villa Mandarine in Rabat, Dar Echchaouen Chefchaouen, Riad El Amine Fes en in Casablanca werd er overnacht in een hotel: Le Palace d’Anfa Hotel Casablanca.

Al meer dan 35 jaar komt hij in Spanje, maar sommige steden blijven verrassen. Voor ANVR-directeur Frank Radstake is Málaga zo’n plek die blijft veranderen, zonder haar charme te verliezen. Hij vertelt onder meer over hoe een toevallig gewonnen vliegticket leidde tot een blijvende liefde voor de stad…

Foto boven: Frank Radstake en zijn partner.

Wat maakt Málaga voor jou zo'n fijne stad? 
‘Ik kom inmiddels al meer dan 35 jaar in Spanje. In de eerste jaren eigenlijk alleen maar in Barcelona en Salamanca. Mijn eerste kennismaking met Málaga was een heel bijzondere: mijn moeder had een vliegticket gewonnen met een slagzin, maar die mocht alleen worden besteed aan de campingvlucht. Ik wilde op bezoek bij een vriendin in Salamanca en bij vrienden in Madrid, maar daar gingen geen campingvluchten heen, maar wel naar Málaga. Dus ik nam een vlucht naar deze stad om vanuit daar met de trein naar Madrid te gaan. Zowel op de heenweg als de terugweg had ik één nachtje geboekt in Málaga. Dat gaf me een mooi eerste beeld van een heel ander type stad dan ik kende in Spanje. Inmiddels herken ik de stad bijna niet meer terug van toen. Het is mooi, warm, gastvrij, jeugdig en bruisend. Toen ik mijn vriend wilde meenemen op een verrassingsreis, was Málaga eigenlijk een makkelijke keuze voor me.’ 

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Heb je als Málaga-liefhebber een mooie stadswandeling als tip? 
‘Als ik een wandeling zou mogen aanraden in Málaga, zou ik juist net even de stad uitgaan en de Caminito del Rey gaan lopen. Dat is een hele chille hike met prachtige uitzichten en een heel bijzonder verhaal over de locatie. Misschien niet helemaal geschikt voor mensen met extreme hoogtevrees, maar hoe dan ook heel leuk te doen (zie de foto’s met de helmen). Als je de stad wil ontdekken, zou ik aanraden om een tour te boeken.’

Heb je een favoriet restaurant in de stad, die je met ons wil delen?
‘Er zijn eigenlijk te veel goede restaurants om er één of twee te kiezen. Maar als je in Spanje stiekem (h)eerlijk en echt Italiaans wil eten in een klein boutiquerestaurant met een spannende kaart, dan zou ik Mura Mura Osteria aanraden. Ook een heerlijke plek voor een romantisch diner voor twee.’

Wat moet je als reisprofessional over Málaga uitleggen aan klanten om teleurstelling te voorkomen én om ze positief te verrassen?
‘Het zou een beetje aanmatigend zijn voor mij om een reisprofessional te vertellen hoe ze een bestemming moeten gaan verkopen. Dat kunnen ze zelf natuurlijk veel beter dan ik. Maar elke bestemming verkoopt het beste als je er zelf geweest bent, dat lijkt me voor iedereen een goed idee om te doen.’

Málaga staat erom bekend om de stad fijn te houden voor zowel inwoners als toeristen. Hoe ervaar jij het als toerist?
‘Málaga is een heerlijke stad voor elk seizoen, maar ik ga het liefst ergens tussen oktober en maart. Het klimaat is dan heerlijk, de stad minder druk en de schoonheid ongewijzigd.’Heb je aanraders net buiten Málaga?
‘Málaga heeft heerlijke stadsstranden, maar je kunt natuurlijk een eindje buiten de stad gaan zitten in Torrox, Nerja of Marbella en dan Málaga gebruiken voor een heerlijke dagtrip. Dat is ook een prima combinatie.’

Dit artikel komt uit Travelpro I van 2026. Je leest de volledige editie hieronder volledig gratis.

Met een door Schiphol aan haar partners aangekondigde vluchtreductie van maar liefst 70% voor morgen (woensdag 7 januari) staat de luchtvaart en Nederlandse reisbranche voor een grote logistieke uitdaging.

Zware sneeuwval en ijzel leggen de luchthaven al dagen lam. Dit heeft directe gevolgen voor de tienduizenden reizigers die morgen van, naar of via Amsterdam zouden vliegen. Travelpro is in het bezit van de NOTAM (Notice to Air Missions), het officiële bericht dat vanmiddag naar aviation partners is verstuurd. De inhoud laat aan duidelijkheid niets te wensen over: operators worden dringend verzocht om tussen 05:00 en 22:00 UTC hun vluchtschema rigoureus in te perken. Ondertussen vullen de landelijke media hun pagina's al dagen met verhalen van klagende reizigers en informeren hen hoe zij meer kunen krijgen dan een gratis drankje...

Reageren? Mail redactie@travelpro.nl.

Verzoek of bevel?

In de NOTAM wordt gesproken over een 'verzoek' (requested) aan maatschappijen om hun vluchten tussen 06:00 uur en 23:00 uur Nederlandse tijd (05:00 - 22:00 UTC) met 70% in te perken. Hoewel de term beleefd is, is de uitvoering voor airlines in de praktijk verplicht. Schiphol en de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) bepalen namelijk hoeveel 'slots' er per uur beschikbaar zijn op basis van de veilige baancapaciteit. Als de capaciteit met 70% wordt teruggebracht, worden de start- en landingsrechten simpelweg ingetrokken. Een airline die weigert te schrappen, krijgt simpelweg geen toestemming om de motoren te starten of te landen. Maatschappijen hebben dus geen keuze; ze moeten hun operatie met de botte bijl saneren om te voorkomen dat het vliegverkeer boven Nederland volledig vastloopt.

KLM – Operatie ernstig verstoord
KLM meldt dat zij passagiers momenteel niet kunnen bieden wat zij mogen verwachten. In veel gevallen wordt een alternatieve vlucht pas dagen later aangeboden. Een extra complicerende factor is de de-icing: de voorraad vloeistof (glycol) is kritiek laag door stagnerende toelevering uit Duitsland. KLM zet momenteel eigen wagens in om vloeistof over de grens op te halen om de 25 de-icing wagens op Schiphol continu inzetbaar te houden. Blijf op de hoogte van het KLM-nieuws via de updates op de website.

Impact op de reizigersstroom

Op een normale dag verwerkt Schiphol gemiddeld 1.200 vluchten en tussen de 150.000 en 180.000 passagiers. Een reductie van 70% betekent dat ruimschoots meer dan 100.000 mensen morgen niet op hun geplande bestemming zullen aankomen. De chaos van morgen komt bovendien bovenop een week die al extreem zwaar was. In de eerste vijf dagen van 2026 kende Schiphol namelijk al evenveel annuleringen als in de eerste vier maanden van het jaar daarvoor.

Toegevoegde waarde pakketreis

Frank Radstake, directeur van de ANVR, vertelt in gesprek met Travelpro dat er sprake is van een 'ongelooflijk vervelende situatie'. Achter de schermen wordt er 'kneiterhard gewerkt' om de enorme puzzel van omboekingen en noodzakelijke verlengingen op te lossen. Maar waar reisbedrijven in het geval van de extra kosten die werden gemaakt rondom de situatie op Curacao en in Venezuela konden terugvallen op het Calamiteitenfonds, is dat in het geval van de annuleringen door winters weer niet mogelijk. Volgens Radstake laat deze crisis echter ook onmiskenbaar de kracht van de georganiseerde reiswereld zien. 'Juist nu bewijst de pakketreis zijn waarde; klanten worden volledig ontzorgd, terwijl reizigers die alles zelf hebben losgeboekt het nu ook echt zelf moeten uitzoeken', aldus de ANVR-directeur.

Voor velen in de sector is het een frustrerende realiteit dat er harder wordt gewerkt dan ooit, maar er feitelijk niets wordt verdiend aan de extra handelingen. 'Wat er door de winterse omstandigheden gebeurt, is dé definitie van overmacht. Hoewel reisorganisaties juridisch gezien verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en bijstand, is dit maatwerk puur onbetaald extra werk', stelt Radstake. Hoewel reisbedrijven in theorie extra servicekosten mogen rekenen, heeft de klant die een pakketreis heeft geboekt daarmee ook betaald voor de service die na de boeking nodig is. Radstake benadrukt dat de sector hier laat zien waar hij goed in is: maatwerk leveren en problemen oplossen, ook al drukken de kosten zwaar op de ondernemers in de keten.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Transavia – Boek zoveel mogelijk zelf om
Transavia waarschuwt dat het winterweer de vluchtschema's volledig overhoop gooit. De maatschappij verzoekt reizigers wiens vlucht geannuleerd is om niet te bellen, maar zoveel mogelijk zelf online een nieuwe vlucht te boeken via de website. De extra kosten hiervoor kunnen achteraf worden teruggevraagd. Passagiers die geen bericht hebben ontvangen, kunnen er vooralsnog vanuit gaan dat hun vlucht doorgaat. Blijf op de hoogte van het Transavia-nieuws via de updates op de website.

Overmacht

Juridisch gezien is er sprake van overmacht. Hoewel dit betekent dat maatschappijen geen financiële compensatie hoeven uit te keren, blijft de zorgplicht onverminderd van kracht. Passagiers hebben recht op eten, drinken en indien nodig een hotelovernachting inclusief vervoer. Zijn reisorganisatoren verzekerd voor deze calamiteit? Sneeuwval en ijzel in Nederland worden aangemerkt als een operationeel risico en niet als een calamiteit op de bestemming. Voor pakketreisorganisatoren betekent dit dat zij de volledige verantwoordelijkheid dragen voor de uitvoering van de reis. Kan de reis niet worden aangeboden? Dan moet de organisator een alternatief bieden of de volledige reissom restitueren. Bij een capaciteitsreductie van 70% is de kans op een succesvolle omboeking minimaal, wat betekent dat veel reizen geannuleerd moeten worden zonder dat de organisator deze schade ergens kan verhalen.

EUclaim: geen compensatie, wel zorgplicht
Expertisebureau EUclaim bevestigt dat luchtvaartmaatschappijen geen vaste compensatiebedragen (€250 - €600) hoeven te betalen, omdat extreem weer onder 'buitengewone omstandigheden' valt. Wel benadrukken zij dat de zorgplicht volledig blijft gelden. Passagiers die zelf kosten maken voor eten, drinken of een hotel omdat de airline dit niet tijdig aanbiedt, wordt geadviseerd alle bonnetjes goed te bewaren voor latere declaratie. Lees hier de blog die EUclaim schreef over het winterse weer.

De 'genadeklap'

De werkelijke genadeklap in de berichtgeving is de waarschuwing dat de ground handling mogelijk wordt gestaakt. Dit houdt in dat zelfs als een toestel technisch zou kunnen landen, er geen personeel is om koffers te lossen of vliegtuigen ijsvrij te spuiten. De veiligheid van het platformpersoneel is bij de verwachte ijzel simpelweg niet te garanderen, wat de gehele luchthaven verlamt.

Proactieve communicatie

Voor de reisprofessional draait de komende 24 uur om proactieve communicatie en verwachtingsmanagement. Het is cruciaal om de trade-kanalen nauwlettend in de gaten te houden voor speciale waivers en te voorkomen dat klanten onnodig naar de luchthaven vertrekken. Een goed gedocumenteerd dossier van alle handelingen is tot slot essentieel voor de uiteindelijke financiële afwikkeling. De komende dag zal een ultieme test zijn voor de veerkracht van de Nederlandse reisbranche.

"Ik hoop oprecht dat dit bezoek (het ANVR-Congres in Rabat, red.) bijdraagt aan de verandering van het beeld dat Nederlanders van Marokko hebben en dat we samen als reissector de schoonheid en kracht van dit land kunnen laten zien", dat zei Arjan Kers (voorzitter ANVR en directeur TUI BeNE) tijdens de openingsdag van het ANVR-Congres in Rabat (Marokko).

"In Nederland heeft Marokko jammer genoeg nog niet een imago dat het verdient als prachtig vakantieland", aldus Kers, die Ahmed Aboutaleb op het congres vroeg naar tips tijdens de presentatie van de voormalig burgemeester van Rotterdam. Aboutaleb: "Ik zie nauwelijks publiciteit van de Marokkaanse toeristische sector in Nederland. Je kan bijvoorbeeld bekende Marokkaanse Nederlanders daarin een rol geven. Daar pas ik zelf wat minder in. Maar het imago doorbreken, dat kost heel veel tijd. En dat moet je dus ook lang vol willen volhouden. Tegelijkertijd moet de sector zelf, de carriers en de reisbedrijven ook goed van zich laten horen en zich niet teveel aantrekken van de 'megafoon' waar Marokko zo'n last van heeft."

Enorme gastvrijheid

"Het thema van dit jaar; connecting people, connecting continents, connecting worlds. Het opbreken van grenzen, het bouwen van bruggen en het versterken van wederzijds begrip", aldus Kers. "Ikzelf heb Marokko al verschillende keren mogen bezoeken, hoewel ik nog nooit in Rabat ben geweest, maar telkens weer verwonderde ik me over de enorme gastvrijheid van de Marokkaanse mensen. Hun warmte, hun openheid en hun trots zijn elke keer als ik hier kom echt inspirerend."

Trotse momenten

Aboutaleb moedige ook aan om in te spelen op de evenementen die eraan komen in Marokko, zoals de Afrika Cup eind van dit jaar waarmee het land volop in de spotlights komt te staan. Ook het WK voetbal in 2030 is volgens hem zo'n moment. "Ik denk dat het goed is wanneer reisbedrijven samen dit soort mogelijkheden aangrijpen om te kijken hoe je er gezamenlijk je schouders onder kunt zetten. Het zal een tijdje duren, maar ik ben ervan overtuigd dat het mogelijk is om Marokko een goed imago te bezorgen als vakantiebestemming."

Nederland mag best wat trotser zijn op zijn eigen airlines. Dat zei de voormalige burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb tijdens het ANVR-Congres dat momenteel plaatsvindt in Rabat (Marokko), die tijdens zijn bestuurlijke carrière duizenden vliegkilometers maakte. Hij koos voor zijn vluchten zo vaak mogelijk voor de Nederlandse carriers en mist diezelfde reflex bij Nederlanders.

“Toen ik voor mijn werk vloog, koos ik heel vaak voor de nationale carriers. Ik ben toch een beetje chauvinistisch”, vertelde hij. “Dan vlieg je met KLM naar het Verre Oosten of naar het Midden-Oosten. Voor de korte afstanden was het altijd Transavia en TUI. KLM viel alleen weg als er geen alternatief was. In heel veel landen is toch het gevoel van nationale trots heel belangrijk. Voor mij deed het iets als ik vier uur of zes uur had gevlogen met de KLM. Dan kom ik op de luchthaven en dan staat daar die blauwe kist.”

Toch ziet hij weinig terug van die trots in het publieke debat. “Wij mogen best trots zijn op onze carriers, en wij mogen die best promoten. Ik merk daar niet zo heel veel van”, constateert hij. Volgens Aboutaleb zijn Nederlanders te vaak uitsluitend op zoek naar de laagste prijs, zonder oog voor de bredere waarde van een sterke nationale luchtvaartsector.

De sector is in zijn visie niet alleen belangrijk voor het vakantieaanbod, maar ook voor de internationale positie van Nederland als handels- en logistiek knooppunt. In zijn eerdere anekdotes over Rotterdam en de wereldhandel benadrukte hij al hoe cruciaal verbindingen zijn voor het aantrekken van investeringen en kennis. Luchtvaartmaatschappijen spelen daarin volgens hem een sleutelrol.