Hij zag het eiland in 1989 voor het eerst en raakte op slag verknocht. Inmiddels kent Paul van Laarhoven, Manager Touroperating bij de Jong Intra Vakanties, Bali tot in de verste uithoeken. Maar hoe vind je het authentieke paradijs nog in een tijd van massatoerisme en volgebouwde kuststroken? 

Weet je nog wat je eerste indruk was van het eiland, en hoe die indruk in de loop der jaren is veranderd?

‘De eerste keer was in 1989, dus inmiddels 37 jaar geleden. Toen was het nog een stuk minder druk. Vooral de bijzondere Balinese cultuur maakte toen indruk. Ik vind het nog steeds een heerlijk eiland, maar je moet wel de plekjes weten te vinden waar het massatoerisme nog niet heeft toegeslagen.’

Bali is enorm populair, maar ook drukker geworden. Welke grote veranderingen heeft het eiland doorgemaakt, zowel positief als negatief?

‘Positief: er is een enorme keuze aan accommodaties in alle prijsklassen en de wegen zijn beter geworden. Negatief: je struikelt met name aan de westkant (Kuta, Seminyak, Legian, Canggu) over de toeristen. Hier is het zo druk dat het verkeer een drama is. Voor Aussies is Bali hetzelfde als Spanje, Turkije of Griekenland voor ons. De laatste twee jaar is er een enorme toename van toeristen uit India. Ook de Chinezen weten Bali weer te vinden en zelfs Russen komen in grote aantallen.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Is er een plek op Bali waar je steeds weer naartoe terugkeert?

‘Dat zijn er meerdere. Het noordwesten van Bali is prachtig en rustig. Pemuteran om te overnachten, Menjangan om naartoe te varen en te snorkelen; veruit de mooiste snorkelplek van Bali. De hotels in Pemuteran maken bij toerbeurt wekelijks Menjangan schoon. In het nabijgelegen West Bali National Park kun je mooie hikes maken tussen de vele zwarte apen. Sidemen, tussen Ubud en Candidasa, is een heerlijke plek. Nog niet ontdekt door het massatoerisme, met alleen maar mooie, kleinschalige hotels. Je kunt er heerlijk wandelen en fietsen. Candidasa is heel leuk als alternatief voor de drukke strandbestemmingen in het zuiden. Sanur is nog altijd de populairste strandbestemming voor Nederlanders. Relatief rustig, met leuke hotels en een mooie wandel- en fietsboulevard langs het strand. Jammer dat daar nu weer een mega shoppingmall (Icon Bali) is neergezet.’

Welke ervaring op Bali heeft de meeste indruk op je gemaakt en is je altijd bijgebleven?

‘Eigenlijk was de eerste keer op Bali het meest indrukwekkend. Het is er zo anders dan in de rest van Indonesië; de mensen, de cultuur, de tradities. Als je daar voor het eerst komt, overweldigt het je. Balinese namen zijn ook interessant. Volgens de cultuur heet het eerste kind Wayan, het tweede Made, nummer drie Nyoman en nummer vier Ketut. Bij nummer vijf begint het weer van voren af aan. In het dorpje Mas wordt veel houtsnijwerk gemaakt. Toen ik daar voor het eerst kwam, zag ik bij iedere werkplaats een bordje ‘I Made’. ‘Waarom doen ze dat?’, dacht ik, ‘logisch dat jij het gemaakt hebt’. Tot ik begreep dat het de naam van de maker was.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Vanuit je werk kijk je waarschijnlijk anders naar een bestemming dan de gemiddelde vakantieganger. Waar let jij op als je Bali bezoekt?

‘Op heel veel dingen: het verkeer, hoe schoon is het, de kwaliteit van de hotels, de stranden, de wegen, kinderarbeid, de hele infrastructuur, de luchthaven, de tijd die het kost om het land binnen te komen, lokaal vervoer, taxi’s, noem maar op.’

Bali staat bekend om zijn cultuur en gastvrijheid. Hoe ervaar jij het contact met de lokale bevolking, en wat kunnen Nederlandse reizigers daarvan leren?

‘De Balinese cultuur en gemeenschap zijn best gesloten, zeker in de kleine dorpen verspreid over het eiland. In de drukke badplaatsen zijn het vooral Javanen die in bijvoorbeeld de hotellerie werken. Ook winkeltjes zijn vaak van Javanen. De Balinezen zie je hier niet snel. Daar maak je ook niet makkelijk echt contact mee. Je bent wel altijd welkom bij ceremoniën, begrafenisrituelen en dergelijke. Het mooie is dat doordat er toch enige afstand tussen de toerist en de lokale bevolking is, de Balinese cultuur en tradities behouden blijven. De Balinezen zijn een trots, sierlijk en waardig volk. Ze verdienen het om met respect behandeld te worden door ons, soms lompe, Nederlanders. Dat is ook altijd mijn advies: je eigen gedrag is bepalend voor de mate van contact die je met de echte Balinezen zult krijgen.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Er is veel discussie over massatoerisme op Bali. Hoe kan de reisbranche volgens jou bijdragen aan een duurzamere toekomst voor het eiland?

‘Er zijn gelukkig veel initiatieven om de grote hoeveelheden plastic te beperken, om de stranden schoon te houden, de bermen langs de wegen afvalvrij te houden en dat soort zaken. Er is ook een verbod op de verdere ontwikkeling van grootschalige hotels en resorts. Van alle aankomsten op Bali op jaarbasis maken Nederlanders slechts 2 procent uit. Vooral de grote hoeveelheden Aussies, Indiërs en Chinezen maken het eiland tot wat het nu is. Aan de zuidwestkust is het helaas een soort veredeld Benidorm of Torremolinos geworden. Ik sprak klanten ter plaatse die per se naar Canggu wilden, zeg maar het nieuwe Kuta. Canggu ligt circa 20 kilometer ten noorden van de luchthaven. Ze hadden er bijna drie uur over gedaan om vanaf de luchthaven in Canggu te komen. De indruk die je dan van het paradijselijke Bali krijgt, is direct dodelijk. Dat zijn dus de plekken die ik zou mijden. Toeristen die Bali eens willen zien en tien dagen naar dit soort plekken gaan, kunnen echt beter naar de Canarische of Griekse eilanden gaan. De stranden zijn daar vaak mooier, de vliegafstand is veel korter en het is dus ook duurzamer.’

Stel dat iemand voor het eerst naar Bali gaat en jij mag maar drie tips geven. Welke zouden dat zijn?

‘Start in Ubud, een prima plek om de Balinese cultuur te leren kennen. Veel mooie, kleinschalige accommodaties. Vandaaruit naar het noordwesten: Pemuteran en snorkelen bij het eilandje Menjangan, betoverend mooi. Dan via de noordkust met stops en overnachtingen in Lovina en Amed door naar Candidasa (strand) en een paar dagen Sidemen. Eindigen met een paar dagen aan het strand van Sanur in een lekker resort. Zo mijd je het massatoerisme en zie je het echte Bali. Dat is er namelijk nog steeds.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bali wordt vaak gecombineerd met andere Indonesische eilanden. Welke combinatiereis zou jij aanraden voor reizigers die meer van Indonesië willen ontdekken?

‘Dan kun je meerdere kanten uit. Voor de kust van Oost-Bali liggen Nusa Lembongan en Nusa Penida. Vooral die eerste is erg leuk; Bali zoals het 50 jaar geleden was. Dan heb je de Gili’s, drie kleine eilandjes voor de kust van West-Lombok. Hier kun je makkelijk met een lokale ferry naartoe. Gili Trawangan is een feesteiland en toch stiekem ook wel heel leuk. Gili Air en Gili Meno zijn veel rustiger en prachtig. Lombok heeft twee mooie plekken: Senggigi in het westen en Kuta in het zuiden. Voor de avonturiers kan de beklimming van de vulkaan Rinjani (de op een na hoogste vulkaan van het land) een optie zijn. Tenslotte kun je vliegen naar Labuan Bajo op Flores om van daaruit per boot de Komodoeilanden te bezoeken. Ook de eilanden Sumba en Sumbawa ontwikkelen zich snel, zijn nog ongerepte bestemmingen en zijn eenvoudig bereikbaar vanaf Bali.’

Als je één dag op Bali helemaal zelf zou mogen invullen, zonder zakelijke afspraken, hoe zou die dag er van 's ochtends vroeg tot 's avonds laten uitzien?

‘Dan zou ik ’s morgens al in Sidemen zijn en daar een mooie fietstocht maken van een paar uur. Lekker lunchen op een mooie plek (die zijn er volop daar) en dan in de middag naar Seminyak rijden (toch aan die drukke zuidwestkust…). Waarom Seminyak? Omdat daar mijn absoluut favoriete beachresort ligt: Double-Six Luxury Hotel, een heerlijke plek. Maar ik zou ook prima een dag op het eiland Menjangan of Nusa Lembongan kunnen doorbrengen.’

Dit artikel komt uit de Azië-editie van Travelpro. Lees hieronder het volledige magazine.

Wat begon als directe hulpverlening na de tsunami in 2004, groeide onder leiding van André Ladenius uit tot een unieke reisorganisatie.

In dit interview vertelt de eigenaar van Singha Reizen hoe hij met 'Reizen met een doel' een commerciële business combineert met échte maatschappelijke impact op de bestemming.

Singha Reizen is ontstaan na jullie eigen ervaringen met de wederopbouw na de tsunami in Sri Lanka. Wat heeft je doen besluiten om het reisbureau op te richten?

‘De intense ervaringen in de periode van wederopbouw na de tsunami en de contacten die we daarbij opdeden met de lokale bevolking in het dorpje waar wij werkten, maakten dat ik betrokken wilde blijven bij het land. Omdat ik op dat moment werkzaam was in de marketing- en vormgevingsbranche, was de stap naar een nieuw label snel gezet.’

Op welk specifiek moment werd het idee voor 'Reizen met een doel' geboren?

‘Ik wilde na de tsunamiperiode betrokken blijven bij projecten en de hulpverlening in Sri Lanka. De tsunamiprojecten betaalden wij uit sponsoring en eigen middelen. Ik zocht naar een mogelijkheid om daarvoor een meer structurele inkomstenbron te genereren. Dat werd Singha Reizen. Met de toevoeging ‘Reizen met een doel’ maakten we duidelijk dat we niet alleen reizen organiseren, maar ook lokale betrokkenheid tonen.’

Hoe vertalen jullie bij Singha Reizen het begrip ‘regeneratief toerisme’ concreet naar de dagelijkse praktijk op de bestemming?

‘Wij bezoeken met onze gasten het dorp waar we de school sponsoren. Daarbij verdeelt onze lokale gids/contactpersoon de verdiensten van onze gasten over het dorp. Niet alleen in financiële zin, maar ook door deelname aan activiteiten met de gasten. Ook schuiven we aan bij gesprekken met partners, zoals hotelketens en DMC's, over projecten zoals afvalscheiding en zonne-energie. Met een bescheiden rol in de opleiding van jonge chauffeurs en gidsen dragen we bij aan die ontwikkeling. In het verleden hebben we proeven gedraaid met het integreren van een kort moment zwerfafval verzamelen door gasten tijdens de rondreis. Dit bleek niet door iedere gast op prijs te worden gesteld, dus daar zijn we weer mee gestopt. Daarnaast stimuleren we uiteraard elektrisch of hybride rijden en het gebruik van herbruikbare waterflessen.’

 Hoeveel projecten ondersteunen jullie op dit moment?

‘Op dit moment twee: ons schoolproject in het dorp (en de nabije omgeving) waar ook onze gasten komen, en een school/tehuis voor kinderen met een beperking.’

Welk project heeft de afgelopen tijd écht een bijzonder plekje in jullie hart veroverd?

'Omdat we de lokale school al jaren ondersteunen, is daarmee wel de meest bijzondere band ontstaan.’

Hoe ziet jullie aanbod eruit?

‘Naast rondreizen in Sri Lanka, van guesthouse-reizen tot reizen in luxe villa's met privébutler, bieden wij ook reizen aan via onze ‘zusjes’: Mekong Reizen (Thailand, Laos, Cambodja, Vietnam en Maleisië), Indus Reizen (India en Nepal) en Sakura Reizen (Japan en Zuid-Korea). Zo'n 80% van onze reizen bevat een maatwerkelement. Reizen naar Sri Lanka worden daarbij nog steeds het meest geboekt, gevolgd door Vietnam en Japan.’

Wat is jouw eigen absolute favoriete plek in Sri Lanka en waarom?

‘We hebben een periode een eigen villa gehad in het VOC-fort van Galle, schuin tegenover de vuurtoren. Ik ontving daar samen met mijn echtgenote ook gasten. Zij kregen daarnaast in het Nederlandse VOC-fort een Nederlandstalige rondleiding. Omdat het fort dicht in de buurt ligt van het dorp waar ik werkte na de tsunami, heeft Galle een bijzondere plek in mijn hart. Binnen de muren van het fort kent iedereen elkaar, en de gedachte aan 's ochtends vroeg vers brood halen in het stille fort roept mooie herinneringen op.’

Hoe combineer je een gezonde commerciële business met maatschappelijke impact?

‘Mooie vraag. Ik denk dat je als bedrijf, en dat is een reisorganisatie natuurlijk, altijd het zakelijke en commerciële in ogenschouw moet houden, maar daarnaast kun je bedenken dat niet alles geld hoeft op te leveren.’

Welke reacties krijgen jullie van reizigers op deze manier van reizen?

‘Doordat de dorpservaring exclusief voor Singha Reizen is en niet commercieel gemaakt wordt, zo willen we ook niet dat gasten presentjes en dergelijke meebrengen, roept met name die excursie heel veel positieve reacties op. Daarnaast prijzen we ons gelukkig met veel tevreden gasten en lukt het ons nog steeds om de persoonlijke aandacht te geven die zeer gewaardeerd wordt.’

Wat is de leukste of meest ontroerende reactie die je ooit van een reiziger hebt gekregen?

‘Enkele jaren geleden is mijn vrouw overleden en toen was er door de bewoners, in het dorp waar onze gasten komen, een ceremonie voor haar georganiseerd. Ik plaatste daar een Facebook-bericht over. Van een gast die enkele jaren daarvoor met ons op reis was geweest, kreeg ik een warme en persoonlijke reactie waaraan ook een donatie voor de school was gekoppeld.’

Wat is de grootste misvatting die mensen hebben over reizen naar Sri Lanka?

‘Niet iedereen heeft een juist beeld van de levensstandaard in het land.’

Wat is jullie stip op de horizon voor de komende vijf jaar?

‘Ik zal altijd een binding houden met Sri Lanka en kan mij voorstellen dat de reisorganisatie-activiteiten in de komende periode een volgende fase ingaan, met wellicht een andere eigenaar die hopelijk evenveel passie heeft voor Azië. Mijn stip op de horizon wordt namelijk mede bepaald door mijn leeftijd.’

Bij Mimpi Reizen geloven we dat reizen meer is dan het afvinken van hoogtepunten. De mooiste herinneringen ontstaan op plekken die je niet had verwacht. Een spontaan gesprek met een lokale familie, een verlaten strand waar je de enige bezoeker bent of een kleinschalige accommodatie waar je wordt ontvangen alsof je familie bent. Juist die ervaringen blijven je bij.

Wij vinden het leuk om reizigers kennis te laten maken met bestemmingen waar authenticiteit nog vanzelfsprekend is en waar toerisme een manier is om culturen met elkaar te verbinden. Denk aan onontdekte pareltjes als Sulawesi, de Molukken, Kalimantan en de relatief onbekende Kleine Sunda-eilanden in Indonesië. Stuk voor stuk bestemmingen met een eigen karakter, unieke verhalen en verrassende Nederlandse invloeden. Natuurlijk zijn er nog veel meer prachtige onbekende plekjes in Azië! Plekken die je voor altijd in je hart sluit.

Eén van mijn mooiste herinneringen komt uit Sulawesi. We stopten langs de weg voor een foto toen een oudere man naar ons toe kwam lopen. Tot onze verbazing begon hij het Wilhelmus te zingen. Vervolgens nodigde hij ons uit om zijn zwart-witfoto’s te komen bekijken van die ene keer dat hij in Nederland is geweest. Een ontmoeting om nooit meer te vergeten.

Ook op Flores werden we verrast. Naast ons guesthouse opende een klein restaurant. Hoewel het officieel alleen nog open was voor familie en vrienden, werden we vriendelijk gevraagd ook aan te schuiven. Tijdens het eten kwam een man naar ons toe die ineens riep: ‘Als een kip zonder kop!’ Daarna volgden nog meer Nederlandse woorden die hij zich herinnerde. Een klein moment, maar juist dat maakt reizen zo speciaal.

Daarom kiezen wij bewust voor kleinschaligheid, zodat je de bestemmingen echt leert kennen. We bezoeken onze accommodaties persoonlijk en werken samen met lokale partners die dezelfde visie delen. Specialisme gaat voor ons niet alleen over kennis van een bestemming, maar vooral over begrijpen wat een plek bijzonder maakt.

Betrouwbaarheid vinden we daarbij minstens zo belangrijk als inspiratie. Daarom zijn we aangesloten bij VvKR, een lidmaatschap dat aansluit bij onze manier van werken: persoonlijk en met aandacht voor kwaliteit.

Mimpi betekent droom in het Indonesisch. Voor ons gaat die droom niet over resorts of bekende hotspots, maar over reizen die iets losmaken. Reizen die je anders laten kijken naar een bestemming, je raken, inspireren en nog lang bijblijven.

Ariëlle de Wit
Mimpi Reizen

Deze column komt uit de Azië-editie van Travelpro. Lees het volledige magazine hieronder.

Wat begon als een passie voor Disney die hij deelde op de werkvloer, groeide uit tot de succesvolle podcast D-Tales. Maar daar bleef het niet bij. Inmiddels heeft hij van zijn hobby zijn beroep gemaakt met zijn eigen reisbureau 'Leave Today'. Vorig jaar bezocht hij met ruim 150 liefhebbers en luisteraars van D-Tales de Disney-parken in Shanghai, Hong Kong en Tokio. 

Travelpro spreekt met Ralf Verhoef over zijn liefde voor Disney, de overweldigende parken in Azië en zijn eigen reisorganisatie.

Waar komt jouw liefde voor pretparken, en specifiek voor Disney, vandaan?

‘In mijn jeugd ging ik elk jaar naar de Efteling, maar pas toen ik een jaar of zeventien was en Disneyland Paris bezocht, werd het zaadje echt geplant. Ik zag toen: oh, zó kan het ook. Toen ik mijn eerste baan kreeg bij Radio 538, leerde ik mijn huidige D-Tales-compagnon Michiel Veenstra kennen, die was net als ik ook gek op themaparken en Disney. In die tijd waren ook de online fora zoals themepark.nl in opkomst, dus we spraken op kantoor en online veel over themaparken. Door mijn vriendschap met Michiel werd dat al heel snel Disney-specifiek.’

Hoe is vervolgens de podcast D-Tales ontstaan?

‘Via het online pretparkforum themepark.nl hadden Michiel en ik, Jorn leren kennen, die altijd goede commentaren en reactiestukken over Disney schreef. We raakten bevriend en op een gegeven moment dachten we, als wij toch al zo vaak online en af en toe in het café met elkaar praten over dit soort onderwerpen, laten we er gewoon een keertje een microfoon bij zetten. Dat sloeg eigenlijk vanaf het eerste moment aan. We kregen veel positieve reacties van luisteraars die eindelijk een plek hadden gevonden waar mensen praten over wat ze zelf heel erg leuk vinden en waar ze het gevoel hebben aan tafel te zitten en mee te praten. Inmiddels bestaan we meer dan tien jaar, hebben we een eigen studio ingericht, een hechte community opgebouwd en organiseren we zelfs reizen en theatervoorstellingen.’

Vanuit D-Tales organiseerden jullie vorig jaar een reis naar de Aziatische Disney-parken met zo'n 150 man. Hoe was dat?

‘Het is voor een groot deel ontstaan vanuit onze eigen persoonlijke wens om die parken te bezoeken. En hoe gaaf is het om dat niet alleen te doen, maar samen met mensen die exact dezelfde passie delen? Toen we de oproep online zetten met een inschrijfformulier, stroomden de aanmeldingen binnen. Het is voor veel mensen een bestemming die lastig is om zelf te doen, het is minder toegankelijk dan Disneyland Paris of Walt Disney World in Orlando. We stelden een reis samen waarbij mensen konden kiezen: doe je de volledige twee weken, Shanghai, Hong Kong én Tokio, kies je voor één week Shanghai/Hong Kong, of haak je alleen aan voor de week in Tokio? We deden elk park twee dagen en voegden ook stadsbezoeken en excursies toe. Het was een enorm succes.’

Was het voor jou persoonlijk ook de eerste keer in de Aziatische parken?

‘Alles was goed voorbereid en geregeld, maar de parken écht beleven deed ik nu voor het eerst, samen met de groep. Dat was enorm spannend, maar heel erg leuk. Als reisleider ben je super intensief bezig. 's Ochtends iedereen opvangen, overdag samen attracties doen of foto's maken en 's avonds nog even een drankje met elkaar als afsluiter. Na twee weken wist ik van voren niet meer dat ik van achteren leefde, maar ik heb er oprecht van genoten. Je bent weliswaar reisleider, maar je merkt gewoon aan de reacties en de feedback die je krijgt dat mensen het heel leuk vinden om met mede-liefhebbers door zo'n park heen te lopen. Omdat het ook voor mij de eerste keer daar was, werd ik op meerdere momenten echt weggeblazen. Want het is echt anders dan in de westerse parken.’

Uiteindelijk hebben die reizen bij jou een zaadje geplant om ‘Leave Today’ op te richten?

‘Ja, hiervoor werkte ik in de tech-wereld. Maar D-Tales werd steeds groter en ook het organiseren van reizen kreeg steeds meer mijn interesse. Ik kwam op een punt in mijn leven dat ik dacht: als ik nog een carrièrestap wil maken, is dít het moment. Met een kleine tussenstap ben ik uiteindelijk uitgekomen bij Leave Today. Ik ben aangesloten bij United Travel, onderdeel van The Travel Club, als zelfstandig reisagent. Ik heb bewust gekozen voor een constructie waarin ik echt een eigen merk kon bouwen. Omdat ik zo'n specifieke niche bedien, wilde ik niet simpelweg 'Ralf van reisbureau X' zijn, maar een sterk eigen merk neerzetten. Een merk waar bij kenners meteen een lampje gaat branden en dat bij geïnteresseerden nieuwsgierigheid opwekt.’

Waar komt de naam vandaan?

‘Bij de entree van de kasteelparken van Disney wereldwijd zie je een bordje hangen voordat je het park inloopt: 'Here you leave today and enter the world of yesterday, tomorrow and fantasy'. Die openingsplaquette representeert de transformatie die je doormaakt, wat je met reizen eigenlijk ook wil. Je wil naar andere werelden, genieten, nieuwe dingen ontdekken of jezelf laten verwonderen. In het oriëntatieproces op een vakantie is er altijd ergens een vertrekpunt. Dat vertrekpunt naar iets nieuws, in dit geval een leuke vakantie, vond ik een mooi kernelement in de belofte van mijn reisbureau.’

Bied je uitsluitend pretpark- en themareizen aan, of is je aanbod breder?

‘Ik noem mezelf graag 'dé themapark-reisspecialist'. Daar ligt mijn expertise én mijn passie. Maar dat betekent niet dat ik alleen pretparktrips boek. Een standaard strandvakantie van twee weken in Zuid-Spanje of Griekenland is niet mijn ding, maar ik stel net zo goed rondreizen en cruises samen. Bovendien hoef je echt niet twee weken lang aan één pretpark vast te zitten. Je kunt een paar dagen park uitstekend combineren met een mooie rondreis, een paar dagen strand of een cruise. Denk aan een uitgebreide rondreis langs de Amerikaanse westkust, gecombineerd met Hawaii of een cruise, en dat hoeft niet per se een Disney Cruise te zijn. Mijn aanbod is dus zeker breder, al heeft bijna elke reis wel een themaparkcomponent. Dat is waar ik echt enthousiast van word en waar de meeste klanten uiteindelijk ook voor binnenkomen."  

Terug naar de Aziatische parken, wat is het grootste verschil tussen de westerse parken en de parken in Azië?

‘Alle drie de bestemmingen hebben echt een eigen signatuur. Shanghai Disneyland is echt gebouwd op de toekomst, want bijna elk jaar wordt er weer een nieuw themagebied geopend. Alles is groots opgezet, brede wandelpaden, grote themagebieden en het kasteel is werkelijk enorm. Het mist misschien wel wat van de intieme sfeer die je in Parijs of Anaheim voelt. Hong Kong Disneyland is juist weer heel intiem. Het park is eigenlijk een kopie van Anaheim, het originele park, met een aantal toevoegingen zoals World of Frozen, Grizzly Gulch en Mystic Manor. Bovendien liggen de themahotels op loopafstand, wat een resortgevoel geeft vergelijkbaar met Orlando. Tokyo Disney Resort heeft twee parken, Tokyo Disneyland en Tokyo DisneySea. Laatstgenoemde is echt mindblowing. De gastvrijheid van de Cast Members is soms bijna 'over the top' vriendelijk. Daarnaast heeft geld schijnbaar geen enkele rol gespeeld bij de bouw. Ik heb in beide parken twee dagen rondgelopen en ik vond het briljant. Ik wil alleen maar terug om meer naar de details te kijken. Natuurlijk wil ik ook alle attracties doen, maar ik ben wat dat betreft wel echt een liefhebber van de verhalen achter de attracties en de manier waarop dingen gebouwd zijn. Er zijn zoveel dingen inmiddels in met name Tokyo DisneySea die ik nog een keertje zou willen zien.’

Welke attractie heeft daar de grootste indruk op je gemaakt?

‘Er is één attractie geweest waarbij mijn mond echt openviel van verbazing. Pirates of the Caribbean: Battle for the Sunken Treasure in Shanghai. Ik ben een enorm liefhebber van de klassieke Pirates-attracties in Parijs en Anaheim, maar in Shanghai wist ik niet wat me gebeurde. Ze combineren reusachtige videoschermen met animatronics en bewegingen van de boot. Toen ik daar voor het eerst in zat, zat ik alleen maar om me heen te kijken en dacht ik echt: Mijn hemel, wat gebeurt hier?! Verder is ook Peter Pan in Fantasy Springs (Tokio) briljant, net als Journey to the Center of the Earth.’

Je bent een liefhebber van pretparksnacks. Heb je in Azië ook je ogen uitgekeken?

‘Shanghai, Hong Kong en Tokio hebben allemaal hun eigen, unieke aanbod. De presentatie is enorm 'Instagrammable'. In Tokio heb je bijvoorbeeld de beroemde Little Green Dumplings (mochi-bolletjes in de vorm van de Toy Story aliens). Het ziet er fantastisch uit, al smaakt het ene smaakje wat beter dan het andere. Ook heb je de Gyoza Bun in Mysterious Island (Tokyo DisneySea). Dat is een soort gestoomde bao-broodvulling gevormd als een gyoza, gevuld met kruidig varkensvlees. Er staat standaard een rij van 20 minuten voor. Maar het meest opvallende is dat popcorn daar echt een cultuur op zich is. Iedereen loopt met grote plastic popcorn-buckets om hun nek, die ze vullen met smaken waarvan je denkt 'ik sla even over', maar die écht fantastisch smaken.’

Wat is jouw belangrijkste advies voor mensen die zelf naar Azië willen reizen?

‘Bereid je heel goed voor en lees je in, want de cultuurshock kan echt groot zijn. Lokale apps zijn een absolute must. In China heb je bijvoorbeeld Alipay en WeChat nodig voor betalingen of om een taxi-dienst zoals DiDi te boeken. Ook merk je hier dat de taalbarrière wat groter is en je moet bijvoorbeeld echt met je paspoort het park in. Dat zijn allemaal dingen waar je rekening mee moet houden. Verder geef ik als reisadviseur altijd wel een ‘dringend’ advies als ze naar Azië reizen voor een Disney-park. Het is leuk dat je helemaal naar Tokio vliegt voor Disney, maar ga alsjeblieft ook de stad en de omgeving bekijken. Het zou echt doodzonde zijn als je niet wat breder kijkt, helemaal omdat rondreizen in die gebieden met het openbaar vervoer uitstekend geregeld is.’

Wat zijn je ambities met Leave Today?

‘Mijn ambitie is niet om de grootste, maar wel om de béste te worden in deze niche. Persoonlijke begeleiding staat voor mij op één. Dat vind ik veel belangrijker dan groei in absolute aantallen. Voor mij zit de echte groei namelijk in de verdieping en het bieden van een totaalervaring. Dat is precies de kracht van zo'n niche: je kunt je echt onderscheiden. Natuurlijk is er een grote markt voor mensen die hun reis liever zelf online bij elkaar klikken. Dat is helemaal prima en kan prima naast elkaar bestaan. Maar door die persoonlijke aandacht zorg ik er juist voor dat reizigers kiezen voor het gemak en de meerwaarde van boeken via mij. Verder ben ik bezig met de voorbereidingen om in 2027 meer groepsreizen te organsieren. Vanuit de D-Tales podcast, maar ook als losstaande Leave Today reizen. Daarnaast ambieer ik de verdere groei van individuele reizen. Ik ben sinds 1 februari begonnen en het gaat hartstikke goed, echt superleuk. Ik krijg heel goede reacties en inmiddels al veel boekingen.’

Nieuwsgierig geworden naar D-Tales?

Je kan mij altijd wakker maken voor een Indonesische rijsttafel, Noord-Koreaanse barbecue, sushi en ga zo maar door. De Aziatische keuken vind ik heerlijk. Maar wat is er verkrijgbaar als het gaat om de ‘keuken’ van Azië-aanbieders?

Net als op een uitgebreide menukaart is de 'keuken' van Azië-specialisten verrassend veelzijdig. Waar de een zweert bij de vertrouwde klassiekers en authentieke ontmoetingen, zoekt de ander de spanning op in opkomende bestemmingen, nieuwe vliegroutes of heel specifieke niches. De reismarkt naar Azië heeft het lastig door de situatie in het Midden-Oosten, maar de markt naar het continent blijft continu bewegen. Dat zien we in deze editie terug in een mooie mix van vertrouwde gezichten, verrassende ontdekkingen en nieuwe reisvormen.

Paul van Laarhoven (de Jong Intra Vakanties) mag wat mij betreft niet ontbreken als het gaat om Bali. Ik ben er zelf een aantal jaar geleden eens met hem geweest; hij is ontzettend enthousiast en kan er van alles over vertellen. 

Over Aziatische keukens gesproken: de Vietnamese keuken doet het ontzettend goed in Nederland. Sinds 16 juni 2026 vliegt Vietnam Airlines rechtstreeks tussen Amsterdam Schiphol (AMS) en de Vietnamese hoofdstad Hanoi. Eva Hopstaken ging voor Travelpro mee naar Vietnam op uitnodiging van de airline. Voor mij is het een onbekende bestemming, maar na het lezen van Eva's verhaal was ik direct enthousiast.

In Europa heb ik nog lang niet alle pretparken gezien, laat staan in Azië. In deze editie vind je een interview met Ralf Verhoef, die sinds kort is gestart met Leave Today en gespecialiseerd is in themaparken. Hij bezocht in Azië meerdere parken en tipt een aantal zeer interessante locaties - doe er je voordeel mee!

Travelpro’s Sharon Evers testte de 'driehoek' in Zuidoost-Azië: Singapore - Penang - Phuket. André Ladenius (Singha Reizen) vertelt over de unieke reisorganisatie. Ariëlle de Wit (Mimpi Reizen) schreef een column waarin ze ingaat op bestemmingen waar authenticiteit nog vanzelfsprekend is en waar toerisme de manier is om culturen met elkaar te verbinden.

Wat al deze artikelen gemeen hebben, is de enorme passie van de reisspecialisten die erachter zitten. Of het nu gaat om het ontdekken van een verborgen themapark, het omarmen van regeneratief toerisme of het proeven van nieuwe culturele smaken: Azië blijft verrassen, inspireren en vernieuwen.

Arjen Lutgendorff
arjen@travelpro.nl