Het begon allemaal aan de oevers van de Chobe-rivier, waar de tijd 2.000 jaar leek te hebben stilgestaan. Terwijl de rest van Nederland Afrika nog zag als het ‘donkere, gevaarlijke continent’, ervaarde Jozef Verbruggen (Untamed Travelling) iets heel anders: een thuiskomst. De wereld die hij daar met al zijn zintuigen had ontdekt, wilde hij delen met anderen.

Als je terugdenkt aan dat allereerste moment dat je voet op Afrikaanse bodem zette, wat voor gevoel roept dat dan bij je op?
‘Dat was een ongelooflijke ervaring. Ik herinner me nog goed dat ik bij de Chobe-rivier stond, een zijrivier van de Zambezi. Ik kreeg op dat moment echt een flashback naar de Waal in Nederland, maar dan zoals die er 2.000 jaar geleden moet hebben uitgezien. Het voelde als walking back in history. Mensen waren aan het vissen, maar je moest tegelijkertijd constant alert zijn voor beren, wolven... nou ja, in Afrikaanse termen: alles wat daar rondliep. Ik stapte een andere tijdlijn binnen.’

Afrika moet zo’n enorme indruk op je hebben achtergelaten, want je besloot om Untamed op te richten?
‘Ik heb topografie gestudeerd en had daarna een eigen muzieklabel. Als ik uiteindelijk wilde overleven, moest ik wat anders doen dan blijven werken in die branche en ik besloot om het muzieklabel te verkopen. Reizen deed ik al, dat was mijn hobby. Ik was al een paar keer in Namibië en Botswana geweest en heb twee jaar in Kameroen gewerkt als reisbegeleider. Die landen waren voor mij echt homecoming. Ik wilde de wereld die ik in Afrika had, delen via de reisorganisatie. Samen met geweldige partners richtte ik Untamed Travelling op. In het begin had ik zo’n drie boekingen per maand. Ik was zo blij als een kind als er een boeking binnenkwam. Van het geld dat ik verdiende, ging ik zelf op reis of ging ik met een klant mee om bijvoorbeeld de Kilimanjaro te beklimmen of om een safari te maken. Dat heb ik zo’n drie tot vier jaar gedaan en het gaf mij de kans om ontzettend veel mensen te leren kennen. Uiteindelijk groeide Untamed en is het vandaag de dag een reisorganisatie waar ik ontzettend trots op ben.’

Het is een mooie missie om de wereld die je in Afrika had te delen via Untamed. Hoe keken Nederlanders destijds tegen het continent aan?
‘Afrika was toen nog totaal onbekend en werd vaak gezien als het 'donkere, gevaarlijke' continent. We moesten echt vechten tegen dat algemene vooroordeel. In het begin boden we ook niet het bekende Zuid-Afrika aan, maar juist de 'moeilijkere' landen zoals Botswana, dat toen nog niemand kende, en Zambia. Zimbabwe was iets bekender vanwege de Nederlandse boeren die daar zaten. In die tijd kon je in de Okavango Delta in Botswana echt nog geen accommodatie met airconditioning vinden; dat was onmogelijk en we vonden ook dat we dat helemaal niet nodig hadden. We wilden het echte Afrika laten zien.’

Je hebt ondanks die onbekendheid en de uitdagingen toch doorgezet. Wat was je drijfveer?
‘Het is altijd een passie geweest, een drang om verhalen te vertellen. Ik voel me soms bijna een soort missionaris, niet in de religieuze zin, maar in de zin dat ik de ervaringen die ik heb opgedaan wil verspreiden in Nederland. Mijn boodschap is altijd: als je echt weg wil zijn van alles of juist geconfronteerd wil worden met jezelf, ga dan alsjeblieft naar Afrika.’

'De Zambezi is voor mij de levensader van Afrika'

Wat heeft het continent jou persoonlijk geleerd in al die jaren?
‘Ontzettend veel. Ik herinner me een reis door West-Afrika, in Tsjaad. We wilden niet alleen dieren zien, maar ook de lokale bevolking ontmoeten. In the middle of nowhere werden we onthaald in een dorp waar ze nota bene een Nederlandse vlag hadden wapperen; ik heb geen idee hoe ze eraan kwamen. De gesprekken die ik daar voerde met de chiefs waren overweldigend. Hun pragmatisme en de manier waarop zij in het leven staan, daar kunnen wij hier nog heel veel van leren. Dat soort ervaringen neem je de rest van je leven met je mee.’

Is het continent in die 25 jaar erg veranderd?
‘Zeker. Sommige gebieden waar ik vroeger naartoe reisde, zijn nu 'code rood' en helaas niet meer toegankelijk. Dat is ontzettend jammer. Aan de andere kant zie je dat technieken die daar heel gewoon zijn, zoals koken op een houtvuur of onder de grond, nu als hippe trends terugkomen in onze toprestaurants. In Afrika is dat simpelweg de dagelijkse praktijk.’

Je reist nog steeds regelmatig naar Afrika. Waar gaat de volgende reis naartoe?
‘Over een maand ga ik naar Angola. Er zijn daar veel landmijnen opgeruimd en het land opent zich steeds meer. Ik kijk er enorm naar uit. Voor mij draait reizen om het contact met andere mensen; we zijn uiteindelijk allemaal homo sapiens. De mooiste momenten van een reis in Afrika zijn vaak niet de grotere natuurparken, maar juist die onverwachte ontmoetingen of een fijne lunch op een plek waar je je op je gemak voelt.’

In november staat jullie jubileumreis naar de Zambezi-rivier op het programma. Waarom is er specifiek voor deze plek gekozen?
‘De Zambezi is voor mij de levensader van Afrika. Het is nog steeds een wilde, ruige rivier. Als we daar met een gin-and-tonic aan de oever zitten, dagen we elkaar weleens uit: ‘Ik geef je 10.000 euro als je naar de overkant zwemt’. Maar niemand durft dat, want het stikt er van de krokodillen en hippo's. Die rivier heeft nog dat echte oergevoel. Dat vind je bijna nergens meer, en dat vind ik geweldig.’

Wat hoop je dat de deelnemers van deze reis straks na afloop zeggen?
‘Dat ze zich even helemaal los hebben gevoeld van hun dagelijkse zelf, of zoals ik het zeg: ‘Off myself’. Dat zou voor mij het mooiste compliment zijn.’

Het interview met Jozef komt uit de Afrika-editie van Travelpro, die je hieronder volledig gratis leest.

De meeste Nederlanders die aan Afrika denken, denken negen van de tien keer aan de Big Five. Maar Afrika is zoveel meer dan dat. In deze uitgave van Travelpro lees je dan ook meer over de verschillende mogelijkheden die het continent te bieden heeft.

Zo vertelt Erik van der Waard (Internoord Travel Group) over zijn - en dat van zijn familie - bijzondere band met Gambia, dat van generatie op generatie gaat. 

Untamed Travelling viert dit jaar haar 25-jarig jubileum en dat wordt onder meer gevierd met een toppersreis naar de Zambezirivier. Jozef Verbruggen (directeur) vertelt over zijn bijzondere Afrika-ervaringen. 

Yvonne en John van Aalten (Ghana Active) leerden Ghana jaren geleden kennen, toen ze in het noorden van het land woonden en er projecten opzetten om kansarme bewoners te ondersteunen. In een column schrijven ze op een indrukwekkende manier over het land, reizen, stage, vrijwilligerswerk en meer. 

Samen met Corendon bezochten we Kaapverdië, dat al jaren bekendstaat als een zonzekere bestemming. Achter de resorts en stranden schuilt een eiland met een uitgesproken eigen karakter. Tijdens de reis werd het eiland Sal ervaren: van resorts en excursies tot lokale cultuur en natuur.

Hoe zit het met groepsreizen naar Afrika? Wat zijn de mogelijkheden? Anja van Overbeeke (Fox Reizen), Berend Simons (Sawadee Reizen) en Jan Willem Lodder (de Jong Intra Vakanties) praten je bij over de ontwikkelingen, ervaringen en het aanbod.

Marokko is een land dat de afgelopen jaren meer en meer toeristen heeft ontvangen. Latif Laaouina en Marleen Nijdam (Marlucia Travel) vertellen uit eigen ervaring waarom Marokko zo’n mooie en bijzondere bestemming is. 

Wie het niet weet zou het niet zeggen, maar ook Mauritius maakt onderdeel uit van Afrika. En nee, dit artikel gaat niet alleen over de azuurblauwe zee en de mooiste stranden. Lees het interview met Monika van den Beld (Beachcomber Hotels) voor de leukste tips.

Afrika verkennen op een gravelbike? Wat is een gravelbike? Is het veilig? Eens iets anders dan een jeepsafari aanbieden? Tessa de Bruijn (Gravel Africa en Jouw Afrika Reis) legt uit wat het is, waar je het het beste kan doen en met wat voor een unieke ervaringen je thuis komt. 

Een totaal andere manier van reizen door Afrika is met de trein. Aan boord van de Rovos Rail, vaak bestempeld als de meest luxueuze trein ter wereld, wordt de klok niet alleen stilgezet, maar gevoelsmatig decennialang teruggedraaid. 

En wie kijkt het niet: het tv-programma Wie is de mol?. Dit seizoen vanuit Tanzania. Marjolijn Pronk (Explore Tanzania): ‘Ik voelde me ongelooflijk trots en een beetje opgewonden. En tegelijk geeft het me een knoop in mijn maag.’ Ze deelt haar dilemma.

Vergeet de 'TravEcademy - Afrika' niet!

Veel leesplezier,

Arjen Lutgendorff

‘Marokko is een land dat je niet in één beeld kunt vangen. Het heeft zoveel gezichten, en juist dat maakt het zo bijzonder’, zegt Latif Laaouina, die samen met Marleen Nijdam Marlucia Travel oprichtte. Hun passie voor Marokko komt voort uit persoonlijke ervaringen: Latif, geboren en opgegroeid in het land, en Marleen, die door haar ontmoetingen met de lokale cultuur en gastvrijheid zelf verliefd werd op het land.

Wat is jullie connectie met Marokko?
Marleen: ‘Het klinkt misschien een beetje cliché, maar Marokko zit echt in ons hart. Latif is er geboren en getogen en toen hij zo’n dertig jaar geleden naar Nederland kwam, ging hij al snel aan de slag als reisleider voor onder andere Baobab Reizen en Summum Reizen. Zijn liefde voor avontuur, ontmoetingen en het verbinden van culturen is altijd een rode draad geweest. In 2014 kwam dat op een heel natuurlijke manier samen in onze eigen reisorganisatie: Marlucia Travel.Voor mij was het eigenlijk meteen raak bij mijn eerste bezoek aan Marokko. Ik ging zestien jaar geleden op bezoek bij de Marokkaanse schoonfamilie van mijn zus. Ik was direct geraakt door de warmte van de mensen, de natuur, de cultuur en de enorme gastvrijheid. Daarna ontmoette ik Latif en toen heeft Marokko uiteindelijk echt een vaste plek in mijn leven gekregen. Ik ben op mijn gelukkigst als we samen, met onze rugzak, door het land reizen, volledig op de bonnefooi.Bij ons komt Marokko van twee kanten: Latif is ermee opgegroeid, ik ben er langzaam en volledig verliefd op geworden.’

Wat maakt Marokko tot een bestemming die iedere reiziger minstens één keer in zijn leven moet ervaren? En is Marokko voor elk type reiziger geschikt?
Marleen: ‘Wat ik merk is dat Marokko een bestemming is die veel mensen verrast. Marokko is zo’n bestemming die dichtbij voelt op de kaart, maar totaal anders zodra je er bent. Dat maakt het toegankelijk, maar toch ook avontuurlijk. Veel Nederlandse reizigers kennen nog maar een klein stukje van wat het land te bieden heeft. Vaak denken ze aan Marrakech, terwijl Marokko zoveel meer is dan dat.Wat ik zelf zo sterk vind aan het land als toeristische bestemming, is de enorme veelzijdigheid. Je hebt cultuur, natuur, kust, bergen, woestijn, historie en gastvrijheid, allemaal relatief dicht bij elkaar. Daardoor is het voor heel veel typen reizigers interessant. Natuurlijk moet een bestemming wel bij iemand passen, maar Marokko is veel breder geschikt dan mensen vaak denken.Misschien is dat ook precies onze kracht: Latif kent Marokko van binnenuit, ik kijk er ook met de blik van de reiziger naar. Daardoor vullen we elkaar heel natuurlijk aan.’

Latif: ‘Marokko is een land dat je niet in één beeld kunt vangen. Het heeft veel gezichten, en juist dat maakt het zo bijzonder. Je voelt er invloeden van verschillende culturen, van eeuwenoude geschiedenis, van oude handelsroutes en ontmoetingen tussen mensen. Dat merk je in de steden, in de muziek, in het eten en in de manier waarop mensen leven. Voor mij is Marokko geschikt voor reizigers die zich willen laten verrassen. Marokko heeft namelijk altijd iets te geven, maar het vraagt alleen wel om een open houding. Of je nu komt voor stilte in de bergen, voor de woestijn, voor levendige steden of voor de oceaan. Als je met nieuwsgierigheid reist, gaat Marokko echt onder je huid zitten.’

Welke rondreis of regio in Marokko verkopen jullie het liefst, en waarom spreekt zo'n reis zo tot de verbeelding?
Latif: ‘Als ik moet kiezen, dan blijft het zuiden van Marokko voor mij toch het meest bijzonder. Daar komt voor mij alles samen wat Marokko zo mooi maakt. Je hebt de levendigheid en geschiedenis van Marrakech, de indrukwekkende natuur van de Atlas rond plekken als Ourika, Imlil en Ouirgane, en vervolgens die enorme stilte en schoonheid van de woestijn bij Merzouga of M’Hamid.Wat Marokko in het algemeen in mijn ogen bijzonder maakt is niet alleen het landschap, maar ook de mensen. De gastvrijheid, de vriendelijkheid en het gevoel dat je echt welkom bent. We merken dat dit bij veel van onze klanten blijft hangen.’

Wat zijn ervaringen of plekken in Marokko die reizigers vaak over het hoofd zien, maar die absoluut aan te raden zijn?
Latif: ‘Er zijn veel plekken die nog niet door het grote publiek zijn ontdekt, terwijl ze juist ontzettend veel sfeer en karakter hebben. Asilah bijvoorbeeld, aan de Atlantische kust in het noorden, is een charmant kunstenaarsstadje met een heel ontspannen sfeer. Ook M’Hamid El Ghizlane, aan de rand van de woestijn, is bijzonder. Dat voelt nog echt als een plek waar de Sahara begint. En Taroudant is qua sfeer ongeveer zoals Marrakech, maar zonder de vele toeristen.In de Atlas vind ik Ouirgane een heel mooie aanrader. Rustig, groen en authentiek, en heel geschikt voor reizigers die juist iets van het alledaagse Marokko willen ervaren.’

'Je hoeft niet veel uit te leggen, je voelt het gewoon'

Als jullie één dag in Marokko, op een bepaalde bestemming, zouden moeten samenstellen, hoe zou die ideale dag eruitzien?
Marleen: ‘Dat hangt natuurlijk af van het type reiziger, maar onze ideale dag zou niet draaien om alleen maar de bekendste plekken afvinken. Wij zouden eerder kiezen voor een bestemming als Chefchaouen of Essaouira, waar sfeer, ontmoeting en rust samenkomen. De mooiste dagen in Marokko zijn wat mij betreft niet de dagen waarop je het meeste afvinkt, maar waarop je het meeste beleeft.De dag begint dan in een mooie riad, rustig en met aandacht. In de ochtend zouden we iets creatiefs plannen, bijvoorbeeld een workshop, zodat mensen een bestemming op een andere manier leren kennen. Daarna het liefst samen koken en eten met een Marokkaanse familie, want juist aan tafel gebeurt er vaak iets bijzonders. Als het om een dag buiten de stad gaat, dan zou ik eerder kiezen voor een wandeling in de natuur, bijvoorbeeld richting de watervallen Akchour bij Chefchaouen. En heel belangrijk: er moet ook ruimte zijn om gewoon ergens te zitten, muntthee te drinken en de omgeving in je op te nemen.Latif en ik werken ook echt als team: hij weet natuurlijk waar het echte Marokko zit en werkt heel intuïtief. Ik merk vaak goed welke ervaringen Nederlandse reizigers juist spannend, bijzonder of verrassend vinden. Samen werkt dat heel mooi.’

Latif: ‘Voor mij is een ideale dag in Marokko een dag waarop je niet te veel plant en toch heel veel beleeft. Het begint met rustig wakker worden op een mooie plek, met het gevoel dat je nergens direct naartoe hoeft. Daarna wil ik dat mensen iets meemaken waardoor ze dichter bij het dagelijkse leven komen, niet alleen kijken, maar echt voelen waar ze zijn. Dat kan een maaltijd zijn met een familie, een wandeling door een dorp, een ochtend in de natuur of gewoon tijd doorbrengen op een plein waar het leven vanzelf aan je voorbijtrekt. Marokko laat zich niet alleen zien in monumenten of highlights. Soms zit de mooiste ervaring juist in een gesprek, een geur uit een keuken, een glas thee of een onverwachte ontmoeting.’

Welke dingen moet je écht doen in Marokko?
Marleen: ‘Wat mij betreft moet je in Marokko in elk geval niet alleen kijken en op afstand blijven, maar ook echt iets meemaken. Dus niet alleen door een stad lopen, maar ook een keer aanschuiven, proeven, luisteren en de tijd nemen. Een bezoek aan Fes en de woestijn zou ik sowieso heel hoog op het lijstje zetten, omdat je daar twee totaal verschillende kanten van Marokko ervaart.’

Latif: ‘Wat mij betreft moet je minstens één keer het Gnaoua Festival in Essaouira meemaken. Dat vindt meestal plaats in juni, vaak in het derde weekend van de maand, en dan staat het hele stadje in het teken van muziek, ritme en ontmoeting. Je hebt grote openbare optredens, maar ook kleinere, intiemere concerten. De sfeer is relaxed en open. Marokkanen en bezoekers van buitenaf genieten daar echt samen van. Een andere, minder bekende parel is het Taragalte Festival in M’Hamid. Dat vindt plaats aan de rand van de woestijn en is juist bijzonder omdat het veel rauwer en avontuurlijker voelt. Het vraagt wel iets van de reiziger: je moet er een paar dagen voor willen reizen en niet alles tot in detail vast willen hebben liggen. Maar juist voor mensen die openstaan voor avontuur en het onverwachte is dat een heel mooie ervaring. Wat ons betreft horen ook een bezoek aan de woestijn en aan Fes echt bij een eerste kennismaking met Marokko. Die twee laten heel verschillende kanten van het land zien, maar allebei op een manier die je niet snel vergeet.’

Wat maakt de Marokkaanse cultuur en gastvrijheid zo bijzonder?
Marleen: ‘Voor mij gingen er echt nieuwe werelden open toen ik de Marokkaanse cultuur beter leerde kennen. Het heeft me niet alleen veel geleerd over Marokko, maar ook over mezelf en over hoe wij hier in Nederland met elkaar omgaan.Wat mij steeds weer raakt, is de vanzelfsprekendheid van gastvrijheid. In Marokko is gastvrijheid geen extraatje, maar gewoon een manier van leven. We reizen veel door het land en komen vaak bij mensen thuis, omdat er eigenlijk altijd wel ergens een uitnodiging komt. Voor een kop thee, om mee te eten, of soms zelfs om te blijven slapen. Die gulheid, die glimlach en die oprechte wens om iemand welkom te laten voelen, dat is heel bijzonder.En ik zeg het ook altijd eerlijk: het allerlekkerste eten dat ik ooit heb gegeten, at ik gewoon thuis bij de Marokkaanse mama’s, met zijn allen om de tafel. Daar kan echt geen restaurant tegenop.’

'Marokko heeft zoveel meer te bieden dan alleen Marrakech'

Hoe zien jullie de ontwikkeling van Marokko als bestemming?
Marleen: ‘Marokko is al jarenlang een zeer geliefde bestemming voor bijvoorbeeld Franse en Engelse reizigers. Bij Nederlandse reizigers zien we eigenlijk pas de laatste jaren dat het land echt breder ontdekt wordt. En dat begrijp ik natuurlijk heel goed, want Marokko heeft enorm veel te bieden. Qua reistijd zijn vooral het voorjaar en het najaar heel aantrekkelijk. Dan zijn de temperaturen in veel delen van het land prettig en is het ideaal voor rondreizen. In de zomer kan het in het binnenland echt erg heet worden, waardoor wij die periode minder geschikt vinden voor actieve reizen. De kust is dan juist weer heel fijn. De stad Marrakech is op dit moment natuurlijk ontzettend populair. Veel mensen boeken het als citytrip, en dat begrijp ik wel. Tegelijk vinden wij het jammer als reizigers daarna weer naar huis gaan zonder de rest van het land te zien, want Marokko is zoveel meer dan alleen Marrakech. Wat we daarnaast duidelijk zien groeien, zijn surfvakanties aan de Atlantische kust. Taghazout is daarin misschien wel de bekendste naam geworden, vooral onder jongere reizigers, maar eigenlijk is het hele gebied tussen Agadir en Essaouira interessant voor wie zon, zee en surfen wil combineren met sfeer en cultuur.’

Latif: ‘Ik heb de toerist door de jaren heen echt zien veranderen. Ik zie dat Marokko steeds meer verschillende soorten reizigers aantrekt. Voorheen zag je vooral de wat meer avontuurlijke reizigers. Ik zie nu meer verschillende reizigers. Van de toerist die een korte citytrip wil maken, maar ook reizigers die op zoek zijn naar natuur, sport, ontmoeting of een meer authentieke beleving. Het leukst vind ik de gezinnen en families die samen komen. Marokko biedt namelijk veel voor de verschillende generaties, Dat vind ik een mooie ontwikkeling, omdat het beter laat zien hoe rijk het land eigenlijk is. Vooral de kustregio’s, surfbestemmingen en delen van Zuid-Marokko trekken steeds meer aandacht. Tegelijk denk ik dat er nog veel gebieden zijn die pas echt aan het begin staan van hun ontdekking door Nederlandse reizigers.’

Wat is jullie persoonlijke favoriete plek in Marokko?
Marleen: ‘Onze gezamenlijke favoriete plek is zonder twijfel Essaouira. Daar zijn we allebei heel graag. Voor mij heeft die stad precies de goede balans: de zee, de ontspannen sfeer, de overzichtelijke medina, de mooie winkels en het gevoel dat je er mag rondlopen zonder haast. Ik kom daar echt tot rust.Op een of andere manier worden we steeds weer naar dit stadje toegetrokken. Ik denk omdat het karakter heeft, maar niet overweldigend is. Je voelt er geschiedenis, creativiteit en rust tegelijk. Dat blijft me elke keer weer bij.’

Latif: ‘Essaouira heeft voor mij een ziel en voelt tegenwoordig als mijn thuis in Marokko. Dat klinkt misschien groot, maar zo voelt het wel. Zoals Marleen al schreef: het is een stad waar verschillende invloeden samenkomen: de zee, de haven, de muziek, de geschiedenis van oude karavaanroutes, de sporen van andere culturen. Alles lijkt daar op een natuurlijke manier samen te vallen. Marleen vraagt me dit poëtisch te zeggen: Essaouira is een gevoel. De wind langs de muren van de stad, de klanken van gnaou-muziek, vissers in de haven, het licht aan het einde van de dag. Essaouira heeft iets heel eigens. Je hoeft er niet veel uit te leggen, je voelt het gewoon.’

Als jullie Marokko in drie woorden zouden moeten omschrijven, welke woorden kiezen jullie dan?
Marleen: ‘Ik zou kiezen voor tijdloos, gastvrij en veelzijdig.Tijdloos, omdat Marokko een andere relatie met tijd heeft dan wij in Nederland gewend zijn. Dat is na al die jaren voor mij nog steeds even wennen. Maar het dwingt je ook om meer mee te bewegen met het ritme van het land. Gastvrij, omdat dat echt overal voelbaar is. En veelzijdig, omdat je in Marokko zoveel verschillende landschappen, sferen en reiservaringen kunt vinden. Het land blijft verrassen.’

Latif: ‘Mijn woorden zouden ook dicht daarbij liggen. Tijdloos, omdat je in Marokko nog sterk voelt dat verleden en heden naast elkaar bestaan. Gastvrij, omdat mensen je er niet alleen ontvangen, maar je vaak ook echt opnemen. En veelzijdig, omdat het land telkens van gezicht verandert. Voor mij zit de kracht van Marokko juist in die combinatie. Je kunt op één reis de drukte van een stad voelen, de stilte van de woestijn meemaken, door de bergen trekken en eindigen aan zee. Dat maakt het een land dat je niet snel loslaat.’

Het interview met Marleen en Latif komt uit de Afrika-editie van Travelpro, die je hieronder volledig gratis leest.

De eerste afleveringen van Wie is de Mol? in Tanzania raakten me gelijk: ik voelde me ongelooflijk trots en een beetje opgewonden. Marjolijn Pronk (oprichter van Explore Tanzania) zegt: ‘En tegelijk geeft het me een knoop in mijn maag.’ Ze deelt haar dilemma.

Door: Marjolijn Pronk

Laat ik beginnen bij die trots. Wat een eer voor het land. De beelden uit onder andere Manyara en Arusha zijn prachtig gefilmd. De landschappen en de wildlife komen groots in beeld. Je voelt de ruimte, het avontuur en het mysterie. Complimenten voor de makers. Dat ze juist Tanzania hebben gekozen, vind ik fantastisch.

Tanzania is voor mij een tweede thuis. Ik woonde er de eerste dertien jaar van mijn leven, in Arusha, vlak bij de Kilimanjaro. Het was een jeugd tussen verschillende werelden: aan de keukentafel sprak ik Nederlands met mijn ouders en op straat sprak ik Swahili en Engels. Die verbinding met de mensen, de immense natuur, de dieren en de verhalen is er nog steeds. Hier ligt mijn hart, dat is mijn thuis. En dat thuis deel ik graag. Daarom startte ik 23 jaar geleden met Explore Tanzania.

Maar dan de twijfel. Omdat ik weet wat zo’n programma kan losmaken. Niet alleen bij kijkers, maar vooral op de plekken waar het wordt opgenomen. Die spanning draag ik al weken met me mee. En precies daarom deel ik mijn dilemma.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Extra aandacht zorgt voor mooie inspiratie
Ik gun het iedereen om Tanzania te ontdekken. Echt. Omdat daar iets gebeurt wat moeilijk in woorden te vatten is. Het land haalt je uit je hoofd en zet je terug in je gevoel. Het brengt je dichter bij de kern: bij de natuur, bij de menselijkheid en bij jezelf. Je komt terug met meer dan foto’s. Je komt terug met levenslessen.

Dus wat een geschenk dat meer mensen dit nu wekelijks gaan zien. Maar wanneer een bestemming massaal op het netvlies verschijnt, volgt vaak dezelfde reflex: dit moeten we ook zien. En wat doet dat met mijn thuis als er meer mensen komen? En wat betekent dit eigenlijk voor de mensen en de dieren?

Maar wat als inspiratie omslaat in druk op natuur en mens?
Een programma als Wie is de Mol? heeft impact. Ongelooflijk hoe de makers elke keer weer zo’n prachtig programma neerzetten. Een superspannend spel, en tegelijk laten ze je helemaal verliefd worden op het land. Dat zie je niet alleen in de kijkcijfers (aflevering één had ongeveer 1.800.000 kijkers), maar ook in wat daarna gebeurt. Die mooie inspiratie zorgt voor meer bezoekers. Natuurlijk is dat goed, want veel Tanzanianen leven van het toerisme. Het is hun inkomen en het maakt ze trots. Maar voor je het weet, verandert inspiratie in lijstjes. In routes die worden gekopieerd. Plekken die worden afgevinkt. Zo gaat reizen opeens meer om snelheid, prijs en volume. Wat kan ontstaan, zijn reizen die ontworpen worden vanuit hoofdkantoren, zonder afstemming met gidsen en partners ter plaatse. Lodges die geen mensen uit het nabijgelegen dorp aannemen, maar goedkoper personeel werven uit andere regio’s of zelfs andere landen. En het opofferen van natuurgebied voor de bouw van nieuwe voorzieningen, op plekken die cruciaal zijn voor dieren, zoals rondom drinkplaatsen. Zo komt er druk te staan op de natuur, op gemeenschappen en op de mensen die het werk doen. En dan raak je aan wat Tanzania zo bijzonder maakt. Maar ook de reiziger wordt geraakt, want een plek die overvraagd wordt, verliest zijn pracht. Ik heb dit eerder gezien. Dieren omringd door auto’s, rijen voertuigen die zich verzamelen rond één moment. Alsof het een dagje dierentuin is om de Big Five af te vinken. En ik weet: het kan anders. Hoe deel je iets waar je van houdt, zonder dat de mensen en de dieren eronder lijden?

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zo reis je zonder sporen achter te laten (behalve in jezelf)
Voor mij begint goed reizen met een andere intentie. Niet reizen om te herkennen wat je op tv hebt gezien, maar om te begrijpen waar je bent. Niet als belofte van mooie foto’s, maar als uitnodiging tot verbinding en levenslessen.

Dus: een vloek of een zegen? Dat is aan jou. Dat ligt niet aan het programma. De makers doen wat zij fantastisch doen: verhalen vertellen die ons meenemen naar andere werelden.

Dat ligt aan ons. Dat ligt aan jou. Wat doe jij? Wat ik doe: mijn trots extra delen. En ja, natuurlijk geniet ik mee. Meer verhalen vertellen. En prikkelen om, als je gaat, goed te gaan. Maar ik kijk ook met aandacht. Omdat ik hoop dat deze aandacht leidt tot reizen die verder gaan dan het perfecte plaatje. Reizen die iets achterlaten. Bij jezelf. En bij het land.

Wat betekent goed reizen betekent voor Marjolein

Samenwerken met gidsen die expert én beschermer zijn
Geen ‘chauffeur met een verrekijker’, maar professionals met kennis van natuur, cultuur en veiligheid. Mensen met goede arbeidsvoorwaarden en trots op hun vak.

Kiezen voor kleinschalige accommodaties die iets teruggeven
Lodges die lokaal inkopen, mensen uit de omgeving in dienst hebben, investeren in de omgeving en samenwerken met gemeenschappen in plaats van alles van buitenaf te importeren.

Ruimte laten voor ritme
‘Pole pole.’ Niet haasten van highlight naar highlight, maar tijd nemen om te begrijpen waar je bent. Minder verplaatsen, meer beleven. Dat is ook beter voor de omgeving.

Ruimte voor de dieren
Een olifant van dichtbij zien is voor veel mensen een droom. Maar olifanten reageren gevoelig op benadering en kunnen stress ervaren als mensen te dichtbij komen. Zorgvuldig reizen betekent ook weten wanneer je ruimte laat.

Over Marjolijn

Marjolijn Pronk (1978) groeide op in Arusha, Tanzania, waar zij dertien jaar woonde. In 2002 richtte zij Explore Tanzania op, vanuit de wens het land op een zorgvuldige manier met anderen te delen. De organisatie specialiseert zich in duurzame maatwerkreizen naar Tanzania.

Vakantie of op zoek naar je roots in Ghana? Voor veel reizigers blijkt dat verschil kleiner dan gedacht. Wat begint als een reisidee, groeit onderweg vaak uit tot iets persoonlijks. Ghana is geen bestemming die je alleen bezoekt, het is een land dat je op een bepaalde manier binnenlaat.

Wij leerden Ghana jaren geleden kennen, toen we in het noorden van het land woonden en er projecten opzetten om kansarme bewoners te ondersteunen. Het werk bracht ons dicht bij het dagelijks leven en de altijd vriendelijke Ghanezen.

Vrijwilligers die via onze projecten in het land verbleven, wilden na hun inzet méér zien dan alleen hun directe omgeving. Ze wilden begrijpen waar ze waren, het land ervaren, de cultuur proeven. Vanuit die behoeften ontstond een logische volgende stap: het organiseren van rondreizen door Ghana. 

Onder veel reizigers, die ook gebruikmaken van onze expertise, zien we ook opvallend veel mensen die geboren zijn in Suriname of op de Antillen. Voor hen voelt Ghana zelden als een willekeurige bestemming. Het is eerder een plek waar iets van hun geschiedenis lijkt te wachten, niet altijd concreet, maar wel voelbaar.

Er zijn reizen die je maakt om nieuwe herinneringen te creëren, en er zijn reizen die je maakt om iets terug te vinden. Rondreizen door Ghana vallen opvallend vaak in die laatste categorie. Voor veel reizigers begint het niet met een bestemming op de kaart, maar met een vraag. Wie waren mijn voorouders? Waar begon hun verhaal?

Een bezoek aan het Ashanti-rijk of de slavenforten aan de kust, in plaatsen als Elmina en Cape Coast, maakt dat gevoel tastbaar. De geschiedenis krijgt daar een gezicht. Wat je eerder misschien alleen uit boeken kende, komt ineens dichtbij. Het zijn plekken die indruk maken, maar ook ruimte geven voor reflectie en verbinding.

En dan zijn er de persoonlijke verhalen die elke reis uniek maken. Mensen die in Ghana zijn geboren en terugkeren naar een land dat hen heeft gevormd. Reizigers die er ooit werkten en opnieuw willen ervaren wat hen destijds raakten. Families die een zoon of dochter opzoeken die er stage loopt of vrijwilligerswerk doen en vrijwilligers die ter plaatse Ghana willen ontdekken. Iedere reis brengt zijn eigen verhaal met zich mee.

Misschien is dat wel het mooiste aan Ghana. Het is een land waar reizen zelden alleen over afstand gaat. Het gaat ook over verbinden. 

Yvonne en John van Aalten
Ghana Active

Dit interview komt uit de Afrika-editie van Travelpro die je hieronder volledig gratis leest.

Google Mauritius en je ziet het ene na het andere mooie strandplaatje voorbijkomen. Maar volgens Monika van den Beld (Beachcomber Hotels) heeft het Afrikaanse eiland veel meer te bieden. Travelpro gaat met haar in gesprek over deze bijzondere bestemming.

Gelegen ten oosten van Madagaskar, midden in de azuurblauwe Indische Oceaan, vormt dit eiland een fascinerende mix van culturen, geuren en kleuren. Hoewel de hagelwitte stranden en de iconische ‘onderwatervaterval’ bij Le Morne vaak de eerste reden zijn voor een bezoek, blijft het daar volgens Monika zeker niet bij. ‘De grootste verrassing is denk ik wel de diversiteit van het eiland; er is zoveel te doen en te zien. En de vriendelijke, behulpzame Mauritianen zijn de kers op de taart. Eigenlijk is Mauritius een allemansvriend. Het eiland is zo veelzijdig dat het voor heel veel verschillende typen vakantiegangers iets te bieden heeft. Of je nu aan het strand wil liggen, een actieve vakantie zoekt of een golfer bent: het kan echt allemaal. Mauritius is ook echt een familiebestemming.’

Links rijden
Een veelgestelde vraag is of het eiland geschikt is om zelf op pad te gaan met een huurauto, of dat juist een excursie aan te raden is. ‘Ook hier kan je zelf je invulling aan geven. Rijden is heel goed te doen en de wegen zijn keurig. Je moet wel comfortabel zijn met links rijden, want dat is het geval op Mauritius. Daarnaast geef ik altijd de tip om de auto pas de volgende dag bij de accommodatie te laten afleveren als je in de late middag of avond aankomt. In het donker is het niet fijn rijden, zeker niet als je moe bent. Het voordeel van een excursie of een auto met chauffeur - wat heel goed betaalbaar is - is dat je direct alle ins en outs van een local hoort. Dat is echt een pluspunt.’

Meer over Beachcomber Hotels
‘Beachcomber is een puur Mauritiaans bedrijf met acht hotels op Mauritius, elk resort met een andere identiteit: van vier- tot vijfsterrendeluxe. Mede door de diversiteit aan resorts is er altijd een geschikt verblijf voor jouw klanten: vier viersterrenresorts die ideaal zijn voor families - waarvan twee uitermate geschikt voor koppels met een adults-only-gedeelte - en de vijfsterrenresorts, ook allemaal met een uniek DNA. Het wordt met waarde voor cultuur, mens en natuur geleid. Lakorité zeggen ze hier: zorg voor elkaar, heb elkaar lief en help elkaar. En dat is precies de sfeer die je vindt in onze hotels. Open, zorgzaam en met een glimlach.’

De beste spots ter wereld
‘Als je een kitesurfer bent, vind je hier de beste spots ter wereld’, laat Monika weten. ‘Beachcomber Dinarobin heeft zelfs zijn eigen kitesurfschool. Maar hiken is ook echt fantastisch. De Le Morne-berg beklimmen beloont je met een magnifiek uitzicht en de groene bergachtige omgeving van Black River Gorges National Park is echt prachtig. Ik houd zelf ook altijd van zee-activiteiten. Al onze hotels bieden zoveel gratis activiteiten, dat is ook een pre. Mijn favoriet is met een catamaran of speedboot vanaf Le Morne richting Tamarin. Hier kan je perfect dolfijnen spotten en, als je geluk hebt in de winter (onze zomer), walvissen. En daarna snorkelen bij Crystal Rock. Vanaf het water is het uitzicht op de Le Morne-berg zo ontzettend mooi. Groene bergen, azuurblauw water. I love it.’

Dal Puri
Een van de makkelijkste manieren om kennis te maken met de Mauritiaanse cultuur is door het proeven van lokale gerechten. Maar welk gerecht mogen klanten zeker niet overslaan? ‘Dat is natuurlijk dal puri! Echt een Mauritiaans gerecht. Een opgerolde dunne naanpannenkoek gevuld met kip, groente en een curry-achtige saus. Heerlijk! Overal te koop en veilig te eten op straat, voor ongeveer 25 roepies (50 cent). Naan vind ik sowieso erg lekker; zo zijn cheese naan en garlic naan ook heerlijk.’

Lokale vibe
Maar er zijn meer plekken op het eiland waar je de authentieke en lokale vibe kan ervaren. ‘Je hebt op Mauritius heel veel leuke dorpjes, maar meestal liggen ze niet echt in de buurt van de resorts. Een uitzondering is Grand Baie in het noordwesten van het eiland. Een heel leuk gebied met veel bars, restaurants en kleine winkels. Maar ik zou me niet blind staren op deze plaats; een combi tussen noord en zuid is vaak het leukst.’

Het hele jaar door
Mauritius is echt een jaarbestemming, met in elk seizoen plus- en minpunten. ‘Het is tropisch en in de zomer (onze winter) is het er warm en is de luchtvochtigheid hoog. Maar het regent er zelden de hele dag. In de winter is het droger en koeler, maar nog steeds zo'n 25 graden overdag. Waarbij je wel moet opletten dat er aan de oostkant veel meer wind staat, waardoor de temperatuur daar een stuk lager ligt.’

Vijf tips van Monika om Mauritius te verkopen

1. Kijk goed naar de stranden. Een mooi hotel betekent niet altijd een mooi strand. Elke 100 meter verandert het zand.

2.Benut de veelzijdigheid. Het is echt een volwaardige reisbestemming; in twee of drie weken verveel je je geen moment.

3.Combineer noord en zuid met elkaar voor een fantastische, diverse combi.

4.Boek Beachcomber via ons platform of via een touroperator voor de beste prijzen.

5.Mail mij als je twijfelt over de locatie of de hotels. Ik help graag:
m.vandenbeld@beachcomber-holidays.com

Dit interview komt uit de Afrika-editie van Travelpro die je hieronder volledig gratis leest.

Een van de meest bijzondere manieren om het Afrikaanse continent te beleven, is vanaf het zadel van een gravelbike. We spreken Tessa de Bruijn (oprichter van Gravel Africa en Jouw Afrika Reis): ‘Op de fiets sta je langer stil bij een moment.’

Gravel Africa is onderdeel van Jouw Afrika Reis, maar hoe is het ontstaan?
‘Het is tijdens de coronaperiode ontstaan, samen met mijn vader. Hij is een zeer fanatieke fietser en zag online beelden van vrienden die aan het 'gravelen' waren in Zuid-Afrika. Hij was direct enthousiast en zei: ‘Hier moeten we wat mee doen’. Hoewel ik het op dat moment al druk had, zijn we de uitdaging aangegaan. Onze eerste reis naar Zuid-Afrika met zes personen was direct een succes en de plekken vulden zich verrassend snel. Het werd me toen duidelijk dat veel mensen echt op zoek zijn naar dit soort actieve avonturen, ook omdat het vooral mensen waren die we niet kenden.’

Voor wie het nog niet weet: wat is 'gravelen' precies en wat maakt het zo geschikt voor Afrika?
‘In Nederland is wielrennen heel erg populair, maar ook gravel wordt steeds bekender. Gravelen zit een beetje tussen mountainbiken en wielrennen in. Je rijdt op fietsen die lijken op wielrenfietsen, maar dan met dikkere banden, waardoor je uitstekend op onverharde wegen - de gravelwegen - kunt rijden. Het grote voordeel is dat je de drukke geasfalteerde hoofdwegen kunt vermijden en echt de natuur in gaat.’

Moet je goed getraind zijn om mee te kunnen, of is het ook voor recreatieve fietsers? ‘We bieden verschillende opties aan. In onze standaardgroepsreizen fiets je in Zuid-Afrika ongeveer 100 kilometer per dag, en in Namibië rond de 70 kilometer omdat de wegen daar zwaarder zijn. Voor Zambia moet je rekenen op 60 tot 80 kilometer. Maar we organiseren ook privéreizen die volledig worden afgestemd op het niveau van de klant. Als iemand liever 40 kilometer per dag fietst, dan passen we de route daarop aan. Goed om te weten is dat we sportief rijden, maar dat het geen race is. We streven met name naar de beleving, zodat iedereen kan genieten van het fietsen door Afrika.’

Jullie bieden inmiddels drie verschillende bestemmingen aan: Zuid-Afrika, Namibië en Zambia. Wat kunnen reizigers daar verwachten?
‘De routes verschillen erg van elkaar. In Zuid-Afrika fiets je bijvoorbeeld door oerbossen, steek je de halfwoestijn van de Karoo over en eindig je in de prachtige wijngebieden. In Namibië trekken we bewust naar het minder toeristische noorden, langs de rivier die de grens met Angola vormt. De lokale gemeenschappen daar zien nauwelijks toeristen, wat de interactie heel puur maakt. Zambia is onze nieuwste toevoeging en draait echt om de safari-ervaring. Daar fiets je letterlijk tussen de wilde dieren, de Big Five, fietsen we door dorpjes en slaap je zelfs een nacht op een boot. We fietsen ook langs de Zambezi in Zambia en Zimbabwe. Omdat de routes superafwisselend zijn, zien we dat reizigers die mee zijn geweest naar Zuid-Afrika, daarna mee zijn geweest naar Namibië en nu weer meegaan naar Zambia.’ 

‘Gravelen zit tussen mountainbiken en wielrennen in’

Fietsen tussen de Big Five klinkt spannend, maar hoe zit het met de veiligheid?
‘Veiligheid staat voorop. Vooral in Zambia gaan we op pad met gidsen die ook getraind zijn als rangers. Zij weten precies hoe ze moeten handelen als we bijvoorbeeld olifanten of leeuwen tegenkomen.’

Hoe groot zijn de groepen waarmee jullie deze reizen maken?
‘We houden de groepen bewust klein en persoonlijk. Voor Zuid-Afrika hanteren we een maximum van elf personen, in Namibië zijn dat er tien en voor de safari-reis in Zambia maximaal twaalf deelnemers. Daarnaast organiseren we in Nederland 'social rides' rondom Zwolle om alvast kennis met elkaar te maken. Die zijn groter, meestal tussen de 20 en 25 personen. Met deze ritten halen we ook direct geld op voor Songo. Dat is een naschoolse opvang in Stellenbosch, waar kinderen sportiviteit en verantwoordelijkheid leren door middel van fietsen. Ze krijgen daar maaltijden, maar mogen pas gaan fietsen als hun huiswerk af is. Daarnaast dragen we bij aan de lokale economie door onze fietskleding en sokken te laten produceren door Zuid-Afrikaanse bedrijven. We maken ook gebruik van lokale experts, zoals gespecialiseerde wijngidsen die alles over hun regio kunnen vertellen.

Wat is volgens jou de meerwaarde van Afrika ontdekken op de fiets ten opzichte van een traditionele jeepsafari?
‘Op een fiets ben je veel dichter bij de mensen en de natuur. In een auto rijd je vaak snel voorbij, maar op de fiets sta je langer stil bij een moment. Het contact met de lokale bevolking is ook veel directer. Ze vinden het vaak een grappig gezicht, al die fietsers. Je beleeft het land op een veel intensere manier.’

Is er een specifieke route die je aanraadt voor mensen die dit voor de eerste keer willen doen?
‘Dat hangt natuurlijk af van wat je zoekt, maar de reis in Zuid-Afrika is een heel mooie instapreis. Het is een prettige kennismaking met Afrika, omdat het op veel plekken nog heel Europees aandoet. We fietsen daar van Plettenbergbaai naar Franschhoek. Hoewel dat een bekende toeristische route is, wijken wij er bewust vanaf om door het binnenland te trekken. Hierdoor kom je op plekken die ik zelf na tien jaar nog steeds aan het ontdekken ben.’

Wat maakt juist die route zo bijzonder?
‘Vooral de enorme afwisseling in cultuur. De ene dag eet je 'boerekos' bij een lokale Afrikaanse familie thuis en de volgende dag zit je in een high-end fine-dining restaurant in Franschhoek. Het is een heel mooie afwisseling in alle culturen die Zuid-Afrika zo bijzonder maken.’

Hoe is de balans eigenlijk tussen de sportieve kant en het ontspannen tijdens zo'n reis?
‘Het is wel echt de bedoeling dat je sportief bezig bent, maar we verliezen het comfort en de beleving niet uit het oog. Zuid-Afrika is bijvoorbeeld een echt culinair land en dat laten we de deelnemers ook zeker ervaren. Daarnaast voeg ik altijd leuke, extra activiteiten toe voor de nodige ontspanning en cultuur. Denk aan een town tour in een dorpje als Montagu om de verschillende bouwstijlen te bewonderen, of een verblijf in Wildehondekloof waar je mee kunt op een gamedrive om wilde dieren te spotten. Het gaat mij echt om de afwisseling, zodat reizigers op een mooie manier kennismaken met Afrika.’

Hoe is de begeleiding tijdens de reizen precies geregeld? Werk je met een vast team?
‘Er is altijd een Nederlandse gids bij de reis aanwezig. Dat vinden we belangrijk omdat het prettig is voor de deelnemers om in hun eigen taal te kunnen communiceren als er onverhoopt iets gebeurt. Deze Nederlandse gidsen zijn overigens vrijwilligers; dit doen we bewust om de reizen betaalbaar te houden. Mijn vader is bijvoorbeeld één van die gidsen. Daarnaast maken we uitgebreid gebruik van lokale gidsen, zoals Marinus Wijnbeek, die een gespecialiseerde wijngids is, en gidsen uit Johannesburg. Meestal gaat er één Nederlandse gids mee en twee lokale gidsen, afhankelijk van de grootte van de groep.’

De vader van Tessa, René de Bruijn, gaat vaak mee als begeleider. Wat maakt fietsen door Afrika voor hem zo bijzonder?
‘In Zuid-Afrika: de eindeloze gravelwegen door de uitgestrekte Karoo, met op de achtergrond de Swartberg-bergen. In Namibië: het uitgestrekte woestijnlandschap waar trotse, zichtbaar blije mensen al eeuwen weten te overleven. En dit doen ze in samenwerking en respect voor de natuur.’

Hoe is de logistiek tijdens zo’n reis geregeld, bijvoorbeeld als het gaat om bagagevervoer of pech onderweg?
‘De logistiek wordt door de gidsen verzorgd. Er rijdt altijd een begeleidende auto mee. Vrijwel iedereen - zo’n 99% van de deelnemers - neemt de eigen vertrouwde fiets mee uit Nederland. Dat is vaak goedkoper dan huren en omdat het fanatieke fietsers zijn, rijden ze het liefst op hun eigen materiaal. We verwachten wel dat mensen zelf ook de nodige kennis hebben van hun eigen product.’

Heb je nog praktische tips voor reisagenten en hun klanten?
‘Onze groepsreizen vinden meestal plaats in april en mei en van oktober tot en met december. Vooral november is erg populair. Voor degenen die liever met een specifieke groep op pad gaan, werken we ook samen met influencers voor bijvoorbeeld speciale vrouwenreizen. We regelen vaker reizen voor bepaalde groepen. Dus heb je een groep klanten die zoiets wil boeken, dan kan dat zeker bij ons.’ 

Liefde voor een bestemming. Bij Erik van der Waard (Internoord Travel Group) is die liefde er voor Gambia. Daarachter schuilt een heel bijzonder verhaal. 

Hoe is de betrokkenheid bij Gambia begonnen?
‘Dat is ooit begonnen toen mijn vader (Peter van der Waard, red.) jaren geleden een tussenlanding moest maken in Gambia. Op de een of andere manier pakte het land hem. Toen heeft hij een groepje vrienden verzameld en gezegd: ‘We moeten daar eens gaan kijken, want dat is bijzonder. Je zit altijd maar in die vijfsterrenhotels en in luxe, maar dit moet je ervaren’.’

Wat troffen ze aan toen ze erheen gingen?
‘Hij is er met een groepje van een man of zes naartoegegaan en nam uiteraard mijn moeder mee, die toen ook in de zaak zat. (De ouders van Erik, Peter en Gonnie, runden het reisbureau in Leeuwarden sinds de jaren ‘60 en namen het in 1988 over van Henk Kramer, red.) Er was letterlijk nog helemaal niets. Maar die groep vond het zó bijzonder dat ze zeiden: ‘We zouden hier eigenlijk iets moeten doen’. Ze richtten een stichting op en vanuit daar zijn ze begonnen met het bouwen van schooltjes en het aanleggen van waterputten voor schoon drinkwater waar mensen soms kilometers voor moesten lopen. Het viel hen op dat de kinderen totaal onderontwikkeld waren, omdat eigenlijk niemand naar school ging. Ze zaten ergens letterlijk onder een boom met een stamhoofd dat wat Arabische les gaf.’

'Het is een soort familievirus geworden'

Hoe zagen die eerste projecten eruit?
‘Het eerste schooltje werd gebouwd van zandsteen. In een mal maakten ze stenen en daar bouwden ze een eenvoudig gebouw van. Al snel gingen daar 30, 40, 50, 80, soms wel 100 kinderen naar school, dus dat was best een succes. Op een gegeven moment ging de moesson eroverheen en was het gebouw er heel slecht aan toe. Toen zeiden ze: ‘We moeten kijken of we meer geld kunnen inzamelen en dan schooltjes van betere kwaliteit bouwen’. Dat is toen gebeurd.’

Wat heeft dat uiteindelijk opgeleverd?
‘Ik ben de tel kwijtgeraakt, maar ik schat dat er inmiddels enkele duizenden kinderen onderwijs hebben gekregen op scholen waar ze echt een goede basis krijgen. Daar begint het met Engels, lezen en schrijven. Ze hebben schooluniformen, er zijn wc’s geplaatst, waterpunten aangelegd, stromend water, allemaal dat soort dingen. Heel erg veel van die kinderen kunnen door die ontwikkeling een klein salaris verdienen en kunnen daarmee nu zelf in hun onderhoud voorzien.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Had dat toen al iets met jullie reisbedrijf te maken?
‘Nee, eigenlijk helemaal niet. Wat mijn ouders daar deden, had niet veel met toerisme te maken. Thuis waren ze er constant mee bezig. Wanneer mijn vader op straat bij wijze van spreken een paar oude gymschoenen zag liggen, nam hij die mee voor Gambia. Ik werd er eerlijk gezegd toen helemaal gek van. Het was alleen maar Gambia, Gambia, Gambia. Er werden bananendozen vol met kleding naar Gambia gestuurd, maar we hebben er ook huizen gebouwd, auto’s en allerlei andere dingen naartoe gebracht. We nemen nu nog steeds kleding mee wanneer we naar Gambia gaan, dat is gemiddeld twee keer per jaar. Bijvoorbeeld oude tenues van SC Cambuur waarmee we een heel voetbalteam aankleden.’

Wanneer ben jij er zelf bij betrokken geraakt?
‘Mijn ouders waren mensen die de hele wereld al hadden gezien. Ik begon toen net een beetje in de zaak te komen. Dus ik dacht: als die mensen de hele wereld hebben gezien en dit zo bijzonder vinden, dan moet ik er toch maar eens naar gaan kijken. Toen ben ik erheen gegaan en dat heeft me meteen gegrepen. Inmiddels heb ik mijn eigen kinderen ook meegenomen en die hebben hetzelfde DNA. In december ben ik er met mijn vriendin en haar kinderen geweest en ook die hebben de liefde voor Gambia overgenomen. Het is een soort familievirus geworden.’

'Van april tot en met oktober moeten
die mensen zien te overleven'

Hoe uit zich dat bij jouw kinderen?
‘Die hebben nu ook een aantal families die ze financieel ondersteunen, waardoor die mensen eten en drinken kunnen kopen. Ze maken elke maand wat geld over, kopen spullen en helpen waar nodig. Laatst had iemand een blindedarmontsteking. Een operatie kost daar ongeveer 250 euro, dat is al snel een halfjaarsalaris voor de meeste inwoners. Dat betekent dat je met een blindedarmontsteking dus komt te overlijden. In dat soort dingen ondersteunen we ook regelmatig.’

Organiseren jullie ook reizen naar Gambia?
‘Uiteraard via ons bedrijf, maar niet in de klassieke zin als maatschappelijk project. Wij hebben lokaal wel mensen die we al heel lang kennen en vertrouwen. Dus we sturen klanten met die locals op pad. Dan ga je niet met een grote truck door de dorpen, maar gewoon met een klein autootje het echte Gambia in. Dat doen we al jaren. We verkopen Gambia relatief veel.’

Waar zijn jullie momenteel concreet mee bezig?
‘We zijn nu bezig om te kijken of we twee auto’s daarheen kunnen krijgen. We hebben twee jongens waarvan de auto’s kapot zijn. De enige manier waarop ze redelijk geld kunnen verdienen, is met vervoer. Alles gaat daar met taxi’s, voor een paar dalasis per rit. Maar zij moeten nu auto’s huren en zijn daardoor 90% van hun inkomsten kwijt aan de huur. Ik zeg altijd: Je kunt iemand beter een hengel geven en leren vissen dan ze steeds een vis geven.’

Hoe ziet het leven daar buiten het toeristenseizoen eruit?
‘Het toerisme loopt tot ongeveer maart. Dat is zo’n beetje de laatste maand met redelijk veel bezoekers. Van april tot en met oktober moeten die mensen zien te overleven. Dat is echt zwaar. In die periode helpen wij met voedsel en geld voor dagelijkse basisbehoeften, zoals gasflessen of hout voor vuur in de keuken en elektriciteit.' 

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Hoe heb jij het toerisme daar zien veranderen in al die jaren?
‘Het is op een indrukwekkende manier veranderd en van invloed op het dagelijks leven van de mensen. Toen wij er voor het eerst kwamen, was het vanaf de luchthaven naar het hotel Senegambia Beach, dat toen al een van de betere hotels in Kololi was, alleen maar zandweg. We konden niet buiten de deur gaan eten, want dan waren we een dag later ziek. We aten alleen in het hotel. Inmiddels ligt er een snelweg en is de horeca goed ontwikkeld en voor toeristen is het nu een stuk toegankelijker.’

Wat betekent toerisme voor Gambia?
‘Als het toerisme daar morgen wegvalt, is het land naar de klote. Het is echt essentieel om het land overeind te houden. Dat geldt overigens voor extreem veel toeristische bestemmingen. Een zwaar onderbelicht thema dat vrijwel nooit benoemd wordt door de groene vrijheidsstrijders. Sorry voor die woordkeus, maar ik erger me daar vaak kapot aan. Toerisme is een essentiële aorta voor een enorm groot deel van de wereld. En daarbij moeten we er uiteraard, met name in de sector, allemaal voor zorgen dat dit op een zo efficiënt en duurzaam mogelijk gebied gebeurt. Dat is volstrekt evident wat mij betreft. Als je ziet hoeveel aandacht bijvoorbeeld ANVR en de grote touroperators daaraan besteden, dan is dat te prijzen. Ik mis dat vaak in de discussies. ’

'Als het toerisme daar morgen wegvalt,
is het land naar de klote'

Merk je daar iets van spanningen richting blanke toeristen vanwege het slavernijverleden?
‘Nee, daar merk je echt helemaal niks van. Sterker, ik kom er al een jaar of 35 en ben daar nog nooit op aangesproken. Alleen kleine kinderen in het binnenland die een lolly of snoepje willen schreeuwen allemaal ‘Toubab’ naar je. Wat vrij vertaald ‘blanke’ of ‘witte’ betekent. Maar daar schuilt geen enkel negatief signaal achter. Moslims en christenen leven er ook dwars door elkaar in goede harmonie. Ik ben zelf niet gelovig, ik geloof alleen in karma. De Gambianen kunnen zich dat niet voorstellen dat ik niet in een god geloof. Ik zeg dan: ‘Ik kan me niet voorstellen dat er een god is die het zo heeft verdeeld. Dat ik alles heb en jullie niets’. Dan zeggen zij: ‘Onze god heeft jou naar ons gestuurd en daarom help jij ons’. Dat zegt wel iets over hoe de mensen daar zijn.’

Hoe ervaar jij de sfeer en veiligheid in Gambia?
‘De mensen zijn er supervriendelijk. Natuurlijk zal er criminaliteit zijn, maar ik heb het in al die jaren nog nooit meegemaakt. Geen overval, niet bestolen. Terwijl dat in steden als Amsterdam, Parijs of New York continu gebeurt. Je moet er wel tegen kunnen dat iedereen iets van je wil, want ze zien je als iemand met geld die in staat is de honger te stillen. Wat mij altijd opvalt: als wij daarheen komen, zijn wij voor hen multimiljonairs. Iemand met een redelijke baan in Gambia verdient misschien 50 euro per maand, maar een zak rijst kost al minimaal de helft. Dus mensen houden eigenlijk niets over. Maar ze zijn allemaal erg vriendelijk en je kunt je overal vrij bewegen. Ik durf dat in de Bronx en op plaatsen in veel steden binnen Nederland niet overal.’

In de sector gaat het steeds vaker over reizen met maatschappelijke impact. Merk je ook dat mensen er in het reisbureau naar vragen naar dit soort reizen?
‘Niet zozeer dat mensen er specifiek naar vragen, maar als ze daarheen gaan en echt het binnenland in trekken, dan worden ze wel geraakt. Dan zie je dat mensen zelf families gaan helpen en dat ze contact houden. Ik hoor dan bijvoorbeeld vanuit Gambia dat klanten die met ons naar Gambia zijn geweest elke maand 50 euro overmaken, omdat ze daarmee een gezin kunnen helpen. Dat zijn écht mooie dingen. Ook als je druppels in een emmer gooit raakt die een keer vol.’

Dit interview komt uit de Afrika-editie van Travelpro die je hieronder volledig gratis leest.

Van medische kosten in het buitenland tot de voorwaarden van een annuleringsverzekering: lang niet iedere reiziger weet waar hij of zij precies voor verzekerd is. Volgens Youri van der Avoird (verzekeringsdeskundige bij Independer) ligt daar een belangrijke rol weggelegd voor de reisagent.

Hoe is het risicobesef van Nederlandse reizigers de afgelopen jaren veranderd als het gaat om annulerings- en reisverzekeringen?
‘De meeste Nederlandse reizigers gaan verzekerd op reis. Tijdens de coronapandemie nam het aantal reisverzekeringen tijdelijk sterk af, maar in de afgelopen jaren zien we juist weer een duidelijke toename. Het algemene belang van een reisverzekering wordt dus zeker onderkend. Tegelijkertijd blijkt dat veel reizigers niet precies weten waarvoor zij wel en niet verzekerd zijn.’

Wat dekt een reisverzekering in geval van een oorlog, zoals die nu in het Midden-Oosten? Dus als het reisadvies op het moment dat je daar bent veranderd in rood?
‘Over het algemeen geldt: helaas niks. Extra reis- of verblijfskosten worden niet gedekt onder de reisverzekering. Maar als een consument een pakketreis heeft geboekt, dan zijn de extra reis- en verblijfkosten wel gedekt via het Calamiteitenfonds.’

Welke onderdelen van een reis- of annuleringsverzekering worden door consumenten het meest onderschat of verkeerd begrepen? Wat is daarin de rol van reisadviseurs?
‘Consumenten halen een reisverzekering en annuleringsverzekering nog regelmatig door elkaar. Daarnaast weten veel mensen niet dat een annuleringsverzekering binnen een bepaalde termijn, meestal zeven tot veertien dagen na het boeken van de reis, moet worden afgesloten. Ook bestaat er veel onduidelijkheid over het samenspel tussen de zorgverzekering en de reisverzekering als het gaat om medische kosten in het buitenland. Verder is er verwarring over het dekkingsgebied en de maximale reisduur, bijvoorbeeld Europeese- of werelddekking. En ook over aanvullende dekkingen voor extreme sporten of wintersport bestaat vaak onduidelijkheid. Voor reisagenten ligt hier een belangrijke rol. Zij kunnen het beste uitgaan van het reisgedrag en de wensen van de klant. Op basis daarvan kunnen zij adviseren welke verzekering of aanvullende dekking nodig is, en duidelijk uitleggen wat wel en niet onder de dekking valt.’

Reizen worden steeds vaker modulair samengesteld, met losse vluchten, accommodaties en excursies. Welke aandachtspunten gelden dan voor de dekking?
‘In dat geval is het belangrijk om goed naar de polisvoorwaarden van de annuleringsverzekering te kijken. Daar heeft deze ontwikkeling namelijk vooral invloed op. Bij de meeste verzekeraars zijn annuleringskosten gedekt wanneer één onderdeel van de reis uitvalt, bijvoorbeeld door natuurgeweld. Maar dat geldt niet bij alle verzekeraars. Het is daarom verstandig om dit vooraf goed te controleren.’

Er bestaan nog altijd misverstanden over medische dekking in het buitenland. Wat moeten reisagenten standaard benoemen als het gaat om zorgkosten, repatriëring en aanvullende dekking?
‘De basiszorgverzekering vergoedt spoedeisende hulp in het buitenland tot het maximale tarief dat in Nederland geldt. In veel gevallen is het daarom verstandig om een aanvullende dekking voor medische kosten in het buitenland af te sluiten. Daarmee wordt spoedeisende medische zorg doorgaans volledig vergoed. Daarnaast kan deze dekking onder meer ook medische kosten tijdens een vakantie in Nederland vergoeden (tot een bepaald maximum), tandartskosten tot een maximumbedrag, het eigen risico van de zorgverzekering en het eigen risico voor medische kosten. Ook nabehandelingen in Nederland na een ongeval tijdens de vakantie kunnen voor een bepaalde periode worden vergoed. De exacte voorwaarden verschillen per verzekeraar. Repatriëring is doorgaans standaard meeverzekerd op de reisverzekering, maar ook hier kunnen de voorwaarden per verzekeraar verschillen. Voor gevaarlijke sporten, waaronder wintersport, is bovendien vaak een aanvullende dekking nodig.’

Hoe kunnen reisagenten duidelijk maken dat een goede verzekering in die gevallen geen bijzaak is, maar essentieel?
‘Door concrete voorbeelden te gebruiken. Een gestolen zonnebril is vervelend, maar zal een vakantie meestal niet verpesten. Heel anders ligt dat bij een onverwachte annulering, medische kosten na een ongeval of de organisatie van terugkeer naar huis of vervoer naar een geschikte kliniek. Dit soort situaties komt gelukkig niet vaak voor, maar als het gebeurt kan een verzekeraar een cruciale rol spelen. Juist dan wordt de waarde van een goede verzekering duidelijk.’

Wanneer is een doorlopende reis- en annuleringsverzekering verstandiger dan een kortlopende polis?
‘Dat verschilt per verzekeraar, maar in de praktijk is vooral de premie doorslaggevend. De voorwaarden zijn doorgaans grotendeels vergelijkbaar. Vaak ligt het omslagpunt rond twee vakanties per jaar. Belangrijk om te weten is dat ook vakanties en meerdaagse reizen binnen Nederland onder een doorlopende reisverzekering kunnen vallen. Wie twee keer of vaker per jaar op vakantie gaat, is met een doorlopende verzekering meestal voordeliger uit.’

Welke rol speelt de zorgplicht van de reisagent bij het aanbieden van verzekeringen? Wat zijn de risico’s als een verzekering niet of onvoldoende wordt besproken?
‘Ik ben geen jurist, maar in algemene zin is het belangrijk dat consumenten goed worden geïnformeerd over de risico’s die zij tijdens een reis kunnen tegenkomen. Daarbij hoort uitleg over mogelijke dekkingen, voorwaarden en uitsluitingen. Op basis van die informatie kan een consument een weloverwogen keuze maken: of hij of zij een reisverzekering wil afsluiten en welke aanvullende dekkingen daarbij eventueel nodig zijn.’

Dit interview is verschenen in Travelpro - Selling Services (maart 2026). Wil je meer lezen? Klik dan op onderstaande link.

De meeste extra’s bij een reis kunnen tegenwoordig met één klik worden toegevoegd via apps van airlines, hotels en andere aanbieders. Reizigers krijgen steeds vaker automatisch aanbiedingen voor upgrades, excursies of extra services. Toch ligt de grootste kans voor up- en cross-selling nog altijd bij de reisprofessional. Juist daar waar technologie stopt, begint het echte reisadvies.

Up- en cross-selling zijn in de reisbranche immers niets nieuws. Reisagenten doen het al zolang het vak bestaat: een betere kamer voorstellen, een huurauto toevoegen of een reis verlengen met een paar dagen strand. Maar ook touroperators werken al jaren met upgrades, excursies, transfers en andere aanvullende diensten.

Rol van de reisprofessional
Wat wél verandert, is de manier waarop die extra’s worden verkocht. Reizigers krijgen steeds vaker rechtstreeks aanbiedingen via apps van luchtvaartmaatschappijen, hotels en lokale aanbieders. Soms gebeurt dat al tijdens het boeken, soms pas op de luchthaven of zelfs tijdens de reis. Dat betekent echter niet dat de rol van de reisprofessional kleiner wordt. Integendeel. Juist omdat reizigers steeds meer keuzes krijgen, groeit de behoefte aan overzicht en advies. Technologie kan extra’s aanbieden, maar reisprofessionals kunnen die extra’s logisch in het reisproduct verwerken. En precies daar ligt de echte kans.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Van extra verkoop naar beter reisadvies
Voor veel mensen in de reisbranche voelt up- en cross-selling daarom niet als een aparte verkooptechniek, maar als onderdeel van goed reisadvies en een goed reisproduct. Wie de klant kent of begrijpt wat reizigers zoeken, komt vanzelf uit bij extra onderdelen die de reis verbeteren. Dat begint bij het goed begrijpen van de reiziger. Wanneer duidelijk is wat iemand belangrijk vindt, zoals comfort, flexibiliteit, avontuur of juist ontspanning, wordt het makkelijker om opties te ontwikkelen of te adviseren die daar echt bij passen. Wie klantkennis, data en productontwikkeling combineert, ontdekt dat up- en cross-selling eigenlijk niets anders is dan het beter ontwerpen van een reis. En dat is uiteindelijk precies waar de reisbranche om draait.

Tien inzichten

1. Begin bij de reiswens
Een succesvolle upsell ontstaat zelden uit een prijsvergelijking, maar uit een beter reisidee. Een extra bestemming, een bijzondere excursie of een kleinschaliger hotel kan de reis net dat beetje extra geven.

2. Werk met meerdere reisvarianten
Veel reisorganisaties presenteren verschillende reisopties: een basisreis, een uitgebreidere variant en soms een luxere versie. Dat helpt reizigers om de verschillen in comfort en beleving beter te begrijpen.

3. Gebruik klantkennis en data
Reisbureaus kennen hun klanten vaak persoonlijk. Touroperators zien juist patronen in boekingsdata. Beide vormen van kennis helpen om aanvullende opties te ontwikkelen die aansluiten bij de reiziger.

4. Kijk verder dan vlucht en hotel
De meeste kansen voor cross-selling zitten niet in duurdere hotels, maar in alles daaromheen: transfers, activiteiten, lokale gidsen, wellness of een extra bestemming.

5. Maak van losse extra’s een logisch geheel
Drie losse extra’s verkopen is vaak lastiger dan één goed samengesteld pakket. Denk aan een combinatie van een luchthavenhotel, een transfer en lounge-toegang of een excursiepakket op de bestemming.

6. Kies het juiste moment
Niet elke extra hoeft tijdens het eerste boekingsmoment te worden aangeboden. Sommige keuzes worden makkelijker wanneer de reis al vaststaat, bijvoorbeeld vlak voor vertrek.

7. Wees klanten voor voordat apps dat doen
Luchtvaartmaatschappijen, hotels en platforms sturen steeds vaker zelf aanbiedingen voor extra’s. Wanneer reisorganisaties relevante opties al in het boekingsproces opnemen, blijven zij onderdeel van die beslissing.

8. Maak het verschil tastbaar
Een upgrade verkoopt beter wanneer reizigers zich kunnen voorstellen wat ze krijgen. Een kamer met zeezicht, een privégids of een directe transfer spreekt vaak meer tot de verbeelding dan een technische productomschrijving.

9. Inspireer in plaats van verkopen
Reizigers boeken geen spreadsheet met opties, maar een ervaring. Inspiratie via beelden, verhalen of voorbeelden helpt om extra onderdelen van een reis aantrekkelijk te maken.

10. Zie extra’s als onderdeel van het reisproduct
Misschien wel de grootste verandering van de afgelopen jaren: aanvullende diensten worden steeds minder gezien als ‘extra’. Voor veel reizigers vormen transfers, activiteiten of upgrades een vanzelfsprekend onderdeel van de reis.

Dit artikel komt uit Travelpro #3 van 2026. Hieronder lees je de volledige editie van het magazine gratis.