In het kort:

• Na een kritisch artikel van De Telegraaf over online 'reislokkertjes' benadrukt de reissector dat realtime prijswijzigingen inherent zijn aan de moderne markt.
• De ACM en de voorzieningenrechter stelden eerder vast dat realtime prijs- en beschikbaarheidsveranderingen horen bij virtual touroperating en consumenten niet automatisch benadelen.
• Er wordt gewerkt aan een vernieuwing van de verouderde Reclamecode Reisaanbiedingen uit 2014, zodat de beoordelingskaders beter aansluiten op de huidige technologische realiteit van de reisbranche.

Miljoenen consumenten profiteren dagelijks van realtime reisprijzen, een groter aanbod en scherpe deals die dankzij moderne technologie direct worden doorberekend. Toch ligt juist die technologie opnieuw onder vuur na een kritische inventarisatie van De Telegraaf.

Volgens de krant maken grote reisaanbieders zich schuldig aan online ‘reislokkertjes’: advertenties met prijzen die tijdens het boekingsproces veranderen of uiteindelijk niet meer beschikbaar blijken. De Consumentenbond spreekt van misleiding en stelt dat reisaanbieders de regels overtreden. Vanuit de reisbranche klinkt echter stevige kritiek op die conclusie. Volgens betrokken partijen wordt in het debat te weinig aandacht besteed aan de voordelen die dynamic pricing en realtime beschikbaarheid consumenten juist opleveren. Travelpro sprak hierover met Frank Radstake (directeur ANVR) en Hubert van Velden, verantwoordelijk voor Dynamic Touroperating bij Prijsvrij Vakanties & D-reizen.

Een jaarlijks terugkerende discussie

Voor Prijsvrij Vakanties en D-reizen voelt de discussie inmiddels als een jaarlijks terugkerend fenomeen. Volgens Hubert van Velden wordt de publieke discussie al jaren gevoerd vanuit dezelfde aanname: dat een prijswijziging tussen het moment van kijken en boeken automatisch betekent dat consumenten worden misleid. 'Vrijwel ieder voorjaar verschijnt er opnieuw een artikel waarin prijswijzigingen tijdens het boekingsproces worden gepresenteerd als bewijs van misleiding. Wat daarbij vaak ontbreekt, is de bredere context. De discussie wordt gevoerd alsof iedere prijswijziging automatisch een probleem is, terwijl juist die vraag de afgelopen jaren uitgebreid is onderzocht door toezichthouders, rechters en marktpartijen.'

ACM en rechtbank kwamen tot een andere conclusie

Volgens Van Velden wordt in veel berichtgeving voorbijgegaan aan de uitkomsten van jarenlang onderzoek naar precies deze materie. De Autoriteit Consument & Markt deed uitgebreid onderzoek naar de werkwijze van diverse reisbedrijven en kwam aanvankelijk tot handhavingsmaatregelen. Nadat de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam die maatregelen had geschorst, werden de besluiten echter heroverwogen en uiteindelijk ingetrokken. Daarbij stelde de ACM expliciet vast dat geen overtreding kon worden vastgesteld. Ook de voorzieningenrechter plaatste nadrukkelijk vraagtekens bij de veronderstelling dat consumenten door deze vorm van dynamic pricing automatisch worden benadeeld. 'De rechtbank onderkende dat realtime prijs- en beschikbaarheidswijzigingen inherent zijn aan de technologische ontwikkeling van de reisbranche en aan het model van virtual touroperating. Dat is een fundamenteel andere benadering dan de suggestie dat iedere prijswijziging automatisch misleiding zou zijn.' Volgens Van Velden vormen juist deze uitkomsten de kern van het dossier. Het debat wordt echter vaak gevoerd alsof iedere prijswijziging op zichzelf al problematisch is.

Technologie ontbreekt vaak in het debat

Dat beeld doet volgens hem geen recht aan de werkelijkheid van de moderne digitale reismarkt. Juist dankzij realtime technologie hebben consumenten vandaag toegang tot een vrijwel onbeperkt aanbod van vluchten, hotels en reispakketten tegen actuele marktprijzen. Prijsvrij Vakanties en D-reizen werken niet met een vaste voorraad reizen die maanden van tevoren wordt ingekocht en vervolgens tegen statische prijzen wordt verkocht. Iedere reis wordt samengesteld op basis van realtime informatie van honderden luchtvaartmaatschappijen, hotels en andere leveranciers. Beschikbaarheid verandert continu, tarieven veranderen continu en systemen verwerken die wijzigingen voortdurend.

Volgens Van Velden ontbreekt juist die technische context vaak volledig in de discussie. Begrippen als realtime pricing en virtual touroperating spelen een centrale rol in het ontstaan van prijsverschillen, maar krijgen in de publieke discussie nauwelijks aandacht. 'Veel berichtgeving laat zien dát prijzen veranderen, maar onderzoekt nauwelijks waarom ze veranderen. Een prijswijziging is geen oorzaak, maar een gevolg. Het gevolg van een systeem waarin beschikbaarheid en prijzen van honderden luchtvaartmaatschappijen, hotels en andere leveranciers continu veranderen.' Dat verklaart ook waarom er soms binnen enkele seconden een prijsverschil kan ontstaan tussen de eerste zoekresultaten en de uiteindelijke boekingsstap. 'Op het moment dat een consument verder klikt, wordt opnieuw gecontroleerd welke prijzen en beschikbaarheid op dat moment daadwerkelijk beschikbaar zijn. Hetzelfde mechanisme werkt overigens ook de andere kant op: wanneer prijzen dalen, profiteert de consument daar direct van.'

Prijsdalingen blijven buiten beeld

Opvallend vindt Van Velden dat onderzoeken zich vrijwel uitsluitend richten op prijsstijgingen. Uit de eigen onderzoeken van de Consumentenbond blijkt namelijk dat prijzen niet alleen stijgen, maar ook dalen. Sterker nog: consumenten profiteren volgens diezelfde onderzoeken bij Prijsvrij Vakanties en D-reizen juist het vaakst van prijsdalingen. Volgens Van Velden zit daar een fundamenteel probleem in de manier waarop dit soort onderzoeken worden geïnterpreteerd. 'Prijsstijgingen en prijsdalingen worden in veel onderzoeken op exact dezelfde manier geregistreerd. Beide gelden als een prijsafwijking. Daarmee verdwijnt het voor consumenten belangrijkste onderscheid uit beeld.'

Dat leidt volgens hem tot een opmerkelijke paradox. 'Een reisorganisatie die prijsdalingen niet doorgeeft aan klanten scoort automatisch beter op de vraag of de prijs gelijk blijft. Een reisorganisatie die prijsdalingen wel direct doorgeeft, ziet juist vaker een prijsafwijking ontstaan.' Met andere woorden: hoe minder prijsvoordeel een aanbieder doorgeeft aan consumenten, hoe beter die aanbieder in dit soort onderzoeken kan scoren. Prijsvrij Vakanties en D-reizen hebben daarin bewust een andere keuze gemaakt. 'Wanneer prijzen dalen, vinden wij dat dat voordeel bij de consument hoort terecht te komen. Daarom geven wij prijsverlagingen direct door, ook als dat betekent dat een eerder getoonde prijs verandert. De relevante vraag is niet óf prijzen veranderen, maar wat die verandering voor consumenten betekent.'

ANVR: verkeerde bril

Ook ANVR-directeur Frank Radstake vindt dat het debat regelmatig vanuit de verkeerde bril wordt gevoerd. Volgens hem zijn termen als ‘misleiding’ en ‘lokkertjes’ zware juridische kwalificaties die geen recht doen aan de complexiteit van moderne prijsmodellen. 'Prijzen van vliegtickets en hotelkamers veranderen tegenwoordig soms per uur of zelfs per minuut. Hetzelfde geldt voor samengestelde pakketreizen. Dat is geen fout in het systeem, maar de realiteit van een markt die realtime functioneert.' Volgens Radstake wordt onvoldoende rekening gehouden met de technische realiteit van een markt waarin prijzen en beschikbaarheid realtime worden samengesteld.

Consumenten hebben hun oordeel al gegeven

Volgens Van Velden wordt uiteindelijk niet door onderzoeken bepaald welke formule werkt, maar door consumenten zelf. 'De rechtbank stelde terecht de vraag of consumenten door deze manier van werken daadwerkelijk worden benadeeld. Als je kijkt naar het gedrag van consumenten, lijkt het antwoord daarop vrij duidelijk.' Hij wijst daarbij op de groei van de organisatie. In nog geen vijf jaar tijd groeiden Prijsvrij Vakanties en D-reizen uit tot de grootste Nederlandse online reisorganisatie. Ook dit jaar groeit de organisatie opnieuw fors, terwijl de markt juist onder druk staat. Volgens Van Velden zegt dat misschien wel meer dan alle discussies en onderzoeken bij elkaar. 'Consumenten kiezen massaal voor realtime samengestelde pakketreizen omdat zij daarmee toegang krijgen tot een veel groter aanbod en vaak scherpere prijzen. De technologie waar vandaag kritiek op wordt geleverd, is dezelfde technologie die ervoor heeft gezorgd dat consumenten toegang hebben gekregen tot een vrijwel onbeperkt aanbod van vluchten, accommodaties en combinaties.'

Modernisering Reclamecode Reisaanbiedingen

De discussie heeft ook een bredere achtergrond. De huidige Reclamecode Reisaanbiedingen stamt uit 2014, een tijd waarin dynamic pricing, realtime beschikbaarheid en virtual tour operating nog nauwelijks bestonden. Om beter aan te sluiten op de huidige markt werkt de sector al geruime tijd aan een modernisering van deze code. Volgens Radstake bestaat daar inmiddels brede overeenstemming over binnen de sector. De discussie gaat vooral nog over de manier waarop beschikbaarheid moet worden aangetoond in een markt die fundamenteel anders werkt dan tien jaar geleden. 'De sector is het in grote lijnen eens over de noodzaak van modernisering. Het knelpunt zit vooral in het feit dat sommige beoordelingskaders nog uitgaan van een markt met vooraf ingekochte voorraden en statische prijzen, terwijl moderne reisplatformen werken met realtime beschikbaarheid en prijsinformatie uit honderden externe systemen.'

Wat hebben consumenten eraan?

Voor Van Velden is de kern uiteindelijk eenvoudig. 'De discussie gaat vaak over het feit dát prijzen veranderen. Wij vinden dat de discussie moet gaan over wat consumenten eraan hebben. Dankzij realtime pricing profiteren reizigers van een groter aanbod, scherpere prijzen en directe prijsverlagingen. Daarom geven wij die prijsdalingen door. Dat deden we gisteren, dat doen we vandaag en dat zullen we morgen ook blijven doen.'

TUI en Corendon laten aan Travelpro weten zich achter de reactie van ANVR-directeur Frank Radstake te scharen.

FAQ

Wat is dynamic pricing en hoe beïnvloedt dit de reisbranche?
Dynamic pricing is het realtime aanpassen van prijzen op basis van actuele vraag, aanbod en externe leveranciersdata. Voor de reisbranche betekent dit dat reispakketten niet langer statisch geprijsd zijn, maar continu meebewegen met de markt, wat zowel prijsstijgingen als directe prijsdalingen oplevert.

Waarom veranderen prijzen soms tijdens het boekingsproces?
Reisorganisaties maken gebruik van virtual touroperating. Zodra een consument of reisagent doorklikt in het boekingsproces, schiet het systeem een realtime controleverzoek naar honderden luchtvaartmaatschappijen en hotels. Als de beschikbaarheid of het tarief in die seconden wijzigt, verandert de uiteindelijke reissom.

Wat is het standpunt van de ACM en de rechter over deze prijswijzigingen?
De voorzieningenrechter en de ACM hebben geoordeeld dat realtime prijs- en beschikbaarheidswijzigingen inherent zijn aan de technologische ontwikkeling van de reisbranche. De ACM heeft eerdere handhavingsmaatregelen heroverwogen en ingetrokken omdat er geen overtreding of automatische benadeling kon worden vastgesteld.

Waarom wordt de Reclamecode Reisaanbiedingen vernieuwd?
De huidige code stamt uit 2014 en is gebaseerd op statische prijzen en vooraf ingekochte voorraden. Er wordt gewerkt aan een modernisering, zodat het beoordelingskader aansluit bij de huidige technologische realiteit van realtime pricing en virtual touroperating.