De kogel is door de kerk. D66, VVD en CDA hebben een akkoord bereikt over een minderheidskabinet in een recordtijd van 45 dagen. Met Rob Jetten als beoogd premier stapt Nederland een nieuw tijdperk in. Wat betekent dit ‘akkoord’ voor de reis-, cruise- en luchtvaartsector? ‘Het kan wél’ óf ‘Kan het wel’? We duiken in de plannen van de drie partijen. Hoe gaan zij de balans vinden tussen vliegschaamte, vakantieplezier en een sector die essentieel is voor onze economie en internationale verbondenheid?

De minority challenge
Het kabinet-Jetten I start met een unieke uitdaging: ze hebben geen meerderheid in de Kamers. Dit betekent dat elk plan (bijvoorbeeld op het gebied van luchtvaart of toerisme) een ‘uitgestoken hand’ naar de oppositie vereist. Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) heeft al aangegeven constructief te willen zijn, maar stelt harde eisen tegen bezuinigingen op het sociaal domein. Hoe zal dat uitpakken voor de reissector? Daarnaast kunnen de plannen die (later deze week?) worden gepresenteerd door een gelegenheidscoalitie met links of rechts weer worden bijgeschaafd. Hoeveel van het gepresenteerde luchtvaartbeleid overleeft de eerste de beste confrontatie met de (kritische) oppositie?

Schiphol en de regionale luchthavens
De grootste splijtzwam tussen de coalitiepartners bevindt zich op de landingsbaan. D66 is klip-en-klaar: Schiphol moet krimpen naar 440.000 vluchten en een volledige nachtsluiting (tussen 23:00 en 07:00 uur) is essentieel voor de leefbaarheid. De VVD ziet Schiphol daarentegen als de motor van onze economie en stelt dat de luchthaven juist kan groeien als de vliegtuigen stiller en schoner worden. Het CDA zit er tussenin en steunt de krimp naar 440.000 vluchten, maar benadrukt dat Lelystad Airport definitief niet open gaat voor burgerluchtvaart. Moet de reissector rekening houden met een compromis waarbij krimp wordt ingezet, maar met een zware focus op innovatie om toekomstige ‘schone groei’ mogelijk te maken? De VVD eist immers dat Schiphol zo snel mogelijk een natuurvergunning krijgt, maar komt die er met een harde grens aan het aantal vluchten? Of krijgt de sector de kans om via vlootvernieuwing en SAF (duurzame brandstoffen) die krimp af te wenden?

Tekst gaat verder onder de video.

Wie betaalt de rekening?
Vliegen wordt duurder, daarover zijn de heren en dames in Den Haag het wel eens, al verschilt de motivatie. D66 wil een progressieve vliegbelasting waarbij transferpassagiers en business class-reizigers fors meer gaan betalen. Ook willen ze het aandeel duurzame brandstoffen (SAF) in 2030 verhogen naar 20%. De VVD wil de opbrengsten van de vliegticketbelasting juist gebruiken voor innovatie binnen de sector. Het CDA pleit voor een Europese accijns op kerosine. Voor de reiziger zou dit simpelweg betekenen dat de goedkoopste vliegtickets van een paar tientjes definitief tot het verleden behoren. De sector zal deze kosten moeten doorberekenen. Blijft de vliegbelasting een algemene melkkoe voor de schatkist, of vloeit het geld daadwerkelijk terug naar de verduurzaming van de vloot?

Jetset Jetten
Jetten en zijn partij D66 pleiten consequent voor het behalen van klimaatdoelen en leefbaarheid te verbeteren. In het verleden kreeg Jetten al weleens kritiek op zijn vlieggedrag in de Kamer, zoals van Geert Wilders (PVV), die hem verweet een ‘grootverbruiker’”’ te zijn en hiermee de geloofwaardigheid van zijn klimaatbeleid te verliezen. Jetten reageert op de kritiek van Wilders door direct te erkennen dat hij geen heilige is en dat vliegen inderdaad slecht is voor het milieu. Daaraan voegt hij het belang van een vliegbelasting toe. Wilders uitte zijn kritiek nadat hij aan de hand van Jettens Instagram-account een lijst met vliegreizen van Jetten had opgesteld met de bestemmingen Noord-Macedonië, Kosovo, Sri Lanka, Schotland, Oman, Iran, Oekraïne, Sicilië en Ethiopië. Volgens Jetten tonen deze reizen juist aan dat vervuilers, waaronder hijzelf, een eerlijke prijs moeten betalen zodat de sterkste schouders binnen het klimaatakkoord de zwaarste lasten dragen.

Tekst gaat verder onder de video.

Trein vs. vliegtuig
Alle drie de partijen zetten zwaar in op de trein als alternatief voor korte vluchten. D66 wil vluchten naar bestemmingen onder de 700 kilometer (denk aan Parijs, Londen, Frankfurt) actief afschalen ten gunste van de trein. CDA spreekt van ‘Bereikbaarheid als basisrecht’ en wil fors investeren in internationale hogesnelheidslijnen om vliegvakanties binnen Europa te vervangen. De VVD steunt dit, mits het boeken van een gecombineerd ticket (trein en vliegtuig) makkelijker wordt. Voor de reiswereld betekent dit een enorme verschuiving in het aanbod. Gaan er meer trein-pakketreizen komen door toedoen van politiek ingrijpen? Hoe snel kan de infrastructuur van het spoor de extra vraag aan, en worden de prijzen van internationale treintickets concurrerend met het vliegtuig?

(Te) Bont(ebal)?
Henri Bontenbal (CDA) heeft zich in de afgelopen jaren geprofileerd als een voorstander van een strenger luchtvaartbeleid. Hij vliegt zelf sinds 2006 niet meer privé om milieuredenen. Toch laat de CDA-leider er geen misverstand over bestaan dat de sector fors moet inleveren om een eerlijke bijdrage te leveren aan de klimaatdoelen en de leefbaarheid. Bontenbal zet grote vraagtekens bij het heilige huisje van de hub-functie en vraagt zich hardop af of dit economische model de druk op de omgeving nog wel rechtvaardigt. Voor Bontenbal is de maat vol wat betreft de uitzonderingspositie van de luchtvaart. Hij noemt het scheve contrast tussen zwaarbelaste huishoudens en transferpassagiers die bijna niets betalen. Hij pleit daarom onvermoeibaar voor een krimp naar 440.000 vluchten, een definitief slot op Lelystad Airport en een nachtsluiting voor Schiphol. Met zijn succesvolle pleidooi voor een belasting op privéjets en overstappers heeft hij al laten zien dat hij bereid is om de fiscale duimschroeven aan te draaien. Blijft hij de opbrengsten aan de burger geven via een lagere energierekening of sluist hij het terug naar de sector voor innovatie?

Tekst gaat verder onder video.

Cruiseschepen en de stad
Hoewel cruises minder prominent in de hoofdlijnen staan, is de koers van D66 helder: vervuiling moet beprijsd worden en havens moeten verduurzamen. Het CDA wil dat de toerisme- en recreatiesector een volwaardige plek krijgt in het economische beleid, maar met een sterke focus op regionale spreiding om de druk op steden als Amsterdam te verlichten. Het Kabinet-Jetten I zal waarschijnlijk strengere milieueisen stellen aan cruiseschepen (zoals walstroomverplichtingen). Het laatste initiatief dat de cruisesector raakt komt vanuit Amsterdam. De gemeente heeft het voornemen om per 2035 te stoppen met zeecruises in de stad. Dit besluit volgt op een motie van D66 uit 2023, die werd gesteund door GroenLinks en de PvdA. Krijgen cruisemaatschappijen voldoende tijd en financiële steun om de noodzakelijke technische aanpassingen in de havens te doen?

Perspectief
Binnen de nieuwe coalitie wordt Dilan Yeşilgöz gezien als de belangrijkste tegenkracht voor de vergaande krimpplannen van Jetten en Bontenbal. Waar haar partners vliegen vooral als een milieuprobleem zien, beschouwt Yeşilgöz de luchtvaart als een onmisbare pijler voor de Nederlandse welvaart en internationale connectiviteit. Zij weigert Schiphol ‘op te offeren’ aan strikte geluidsnormen zonder dat er perspectief blijft voor de sector. Haar strategie is er een van de lange adem: ze accepteert tijdelijke beperkingen om de rechtsbescherming van omwonenden te herstellen, maar eist dat de deur voor toekomstige groei door innovatie wagenwijd open blijft staan. Voor de reissector is zij de bondgenoot die probeert te voorkomen dat Nederland zichzelf uit de mondiale luchtvaartmarkt prijst, maar kan Yeşilgöz haar belofte van ‘groei door innovatie’ waarmaken in een kabinet dat gedomineerd wordt door partijen die krimp als (enige?) oplossing zien?

Tekst gaat verder onder de video.

Sector in de wachtstand
De reis-, cruise- en luchtvaartsector staat voor een turbulente periode. Is de sector klaar voor een overheid die misschien wel niet langer ‘poldert’ over krimp, maar via CO2-plafonds en harde milieunormen de regie strak in handen neemt? Worden vakanties ‘groener’? Komen er echt meer mogelijkheden via het spoor? Hoe diep moeten reizigers straks in de buidel tasten voor een vliegreisje naar de zon? Hoeveel meer reisbedrijven sturen reizigers voor vertrek naar Duitse en Belgiche luchthavens? Wordt de reissector de pinautomaat van de klimaatagenda? Gaat Jetten I fatsoenlijk zijn voor reiswereld? Vanuit de reissector klinkt het; ‘Reizen kan wél’. Jetten zegt ‘Het kan wél’, maar kan het wel?