‘Marokko is een land dat je niet in één beeld kunt vangen. Het heeft zoveel gezichten, en juist dat maakt het zo bijzonder’, zegt Latif Laaouina, die samen met Marleen Nijdam Marlucia Travel oprichtte. Hun passie voor Marokko komt voort uit persoonlijke ervaringen: Latif, geboren en opgegroeid in het land, en Marleen, die door haar ontmoetingen met de lokale cultuur en gastvrijheid zelf verliefd werd op het land.
Wat is jullie connectie met Marokko?
Marleen: ‘Het klinkt misschien een beetje cliché, maar Marokko zit echt in ons hart. Latif is er geboren en getogen en toen hij zo’n dertig jaar geleden naar Nederland kwam, ging hij al snel aan de slag als reisleider voor onder andere Baobab Reizen en Summum Reizen. Zijn liefde voor avontuur, ontmoetingen en het verbinden van culturen is altijd een rode draad geweest. In 2014 kwam dat op een heel natuurlijke manier samen in onze eigen reisorganisatie: Marlucia Travel.Voor mij was het eigenlijk meteen raak bij mijn eerste bezoek aan Marokko. Ik ging zestien jaar geleden op bezoek bij de Marokkaanse schoonfamilie van mijn zus. Ik was direct geraakt door de warmte van de mensen, de natuur, de cultuur en de enorme gastvrijheid. Daarna ontmoette ik Latif en toen heeft Marokko uiteindelijk echt een vaste plek in mijn leven gekregen. Ik ben op mijn gelukkigst als we samen, met onze rugzak, door het land reizen, volledig op de bonnefooi.Bij ons komt Marokko van twee kanten: Latif is ermee opgegroeid, ik ben er langzaam en volledig verliefd op geworden.’
Wat maakt Marokko tot een bestemming die iedere reiziger minstens één keer in zijn leven moet ervaren? En is Marokko voor elk type reiziger geschikt?
Marleen: ‘Wat ik merk is dat Marokko een bestemming is die veel mensen verrast. Marokko is zo’n bestemming die dichtbij voelt op de kaart, maar totaal anders zodra je er bent. Dat maakt het toegankelijk, maar toch ook avontuurlijk. Veel Nederlandse reizigers kennen nog maar een klein stukje van wat het land te bieden heeft. Vaak denken ze aan Marrakech, terwijl Marokko zoveel meer is dan dat.Wat ik zelf zo sterk vind aan het land als toeristische bestemming, is de enorme veelzijdigheid. Je hebt cultuur, natuur, kust, bergen, woestijn, historie en gastvrijheid, allemaal relatief dicht bij elkaar. Daardoor is het voor heel veel typen reizigers interessant. Natuurlijk moet een bestemming wel bij iemand passen, maar Marokko is veel breder geschikt dan mensen vaak denken.Misschien is dat ook precies onze kracht: Latif kent Marokko van binnenuit, ik kijk er ook met de blik van de reiziger naar. Daardoor vullen we elkaar heel natuurlijk aan.’
Latif: ‘Marokko is een land dat je niet in één beeld kunt vangen. Het heeft veel gezichten, en juist dat maakt het zo bijzonder. Je voelt er invloeden van verschillende culturen, van eeuwenoude geschiedenis, van oude handelsroutes en ontmoetingen tussen mensen. Dat merk je in de steden, in de muziek, in het eten en in de manier waarop mensen leven. Voor mij is Marokko geschikt voor reizigers die zich willen laten verrassen. Marokko heeft namelijk altijd iets te geven, maar het vraagt alleen wel om een open houding. Of je nu komt voor stilte in de bergen, voor de woestijn, voor levendige steden of voor de oceaan. Als je met nieuwsgierigheid reist, gaat Marokko echt onder je huid zitten.’
Welke rondreis of regio in Marokko verkopen jullie het liefst, en waarom spreekt zo’n reis zo tot de verbeelding?
Latif: ‘Als ik moet kiezen, dan blijft het zuiden van Marokko voor mij toch het meest bijzonder. Daar komt voor mij alles samen wat Marokko zo mooi maakt. Je hebt de levendigheid en geschiedenis van Marrakech, de indrukwekkende natuur van de Atlas rond plekken als Ourika, Imlil en Ouirgane, en vervolgens die enorme stilte en schoonheid van de woestijn bij Merzouga of M’Hamid.Wat Marokko in het algemeen in mijn ogen bijzonder maakt is niet alleen het landschap, maar ook de mensen. De gastvrijheid, de vriendelijkheid en het gevoel dat je echt welkom bent. We merken dat dit bij veel van onze klanten blijft hangen.’
Wat zijn ervaringen of plekken in Marokko die reizigers vaak over het hoofd zien, maar die absoluut aan te raden zijn?
Latif: ‘Er zijn veel plekken die nog niet door het grote publiek zijn ontdekt, terwijl ze juist ontzettend veel sfeer en karakter hebben. Asilah bijvoorbeeld, aan de Atlantische kust in het noorden, is een charmant kunstenaarsstadje met een heel ontspannen sfeer. Ook M’Hamid El Ghizlane, aan de rand van de woestijn, is bijzonder. Dat voelt nog echt als een plek waar de Sahara begint. En Taroudant is qua sfeer ongeveer zoals Marrakech, maar zonder de vele toeristen.In de Atlas vind ik Ouirgane een heel mooie aanrader. Rustig, groen en authentiek, en heel geschikt voor reizigers die juist iets van het alledaagse Marokko willen ervaren.’
‘Je hoeft niet veel uit te leggen, je voelt het gewoon’
Als jullie één dag in Marokko, op een bepaalde bestemming, zouden moeten samenstellen, hoe zou die ideale dag eruitzien?
Marleen: ‘Dat hangt natuurlijk af van het type reiziger, maar onze ideale dag zou niet draaien om alleen maar de bekendste plekken afvinken. Wij zouden eerder kiezen voor een bestemming als Chefchaouen of Essaouira, waar sfeer, ontmoeting en rust samenkomen. De mooiste dagen in Marokko zijn wat mij betreft niet de dagen waarop je het meeste afvinkt, maar waarop je het meeste beleeft.De dag begint dan in een mooie riad, rustig en met aandacht. In de ochtend zouden we iets creatiefs plannen, bijvoorbeeld een workshop, zodat mensen een bestemming op een andere manier leren kennen. Daarna het liefst samen koken en eten met een Marokkaanse familie, want juist aan tafel gebeurt er vaak iets bijzonders. Als het om een dag buiten de stad gaat, dan zou ik eerder kiezen voor een wandeling in de natuur, bijvoorbeeld richting de watervallen Akchour bij Chefchaouen. En heel belangrijk: er moet ook ruimte zijn om gewoon ergens te zitten, muntthee te drinken en de omgeving in je op te nemen.Latif en ik werken ook echt als team: hij weet natuurlijk waar het echte Marokko zit en werkt heel intuïtief. Ik merk vaak goed welke ervaringen Nederlandse reizigers juist spannend, bijzonder of verrassend vinden. Samen werkt dat heel mooi.’
Latif: ‘Voor mij is een ideale dag in Marokko een dag waarop je niet te veel plant en toch heel veel beleeft. Het begint met rustig wakker worden op een mooie plek, met het gevoel dat je nergens direct naartoe hoeft. Daarna wil ik dat mensen iets meemaken waardoor ze dichter bij het dagelijkse leven komen, niet alleen kijken, maar echt voelen waar ze zijn. Dat kan een maaltijd zijn met een familie, een wandeling door een dorp, een ochtend in de natuur of gewoon tijd doorbrengen op een plein waar het leven vanzelf aan je voorbijtrekt. Marokko laat zich niet alleen zien in monumenten of highlights. Soms zit de mooiste ervaring juist in een gesprek, een geur uit een keuken, een glas thee of een onverwachte ontmoeting.’
Welke dingen moet je écht doen in Marokko?
Marleen: ‘Wat mij betreft moet je in Marokko in elk geval niet alleen kijken en op afstand blijven, maar ook echt iets meemaken. Dus niet alleen door een stad lopen, maar ook een keer aanschuiven, proeven, luisteren en de tijd nemen. Een bezoek aan Fes en de woestijn zou ik sowieso heel hoog op het lijstje zetten, omdat je daar twee totaal verschillende kanten van Marokko ervaart.’
Latif: ‘Wat mij betreft moet je minstens één keer het Gnaoua Festival in Essaouira meemaken. Dat vindt meestal plaats in juni, vaak in het derde weekend van de maand, en dan staat het hele stadje in het teken van muziek, ritme en ontmoeting. Je hebt grote openbare optredens, maar ook kleinere, intiemere concerten. De sfeer is relaxed en open. Marokkanen en bezoekers van buitenaf genieten daar echt samen van. Een andere, minder bekende parel is het Taragalte Festival in M’Hamid. Dat vindt plaats aan de rand van de woestijn en is juist bijzonder omdat het veel rauwer en avontuurlijker voelt. Het vraagt wel iets van de reiziger: je moet er een paar dagen voor willen reizen en niet alles tot in detail vast willen hebben liggen. Maar juist voor mensen die openstaan voor avontuur en het onverwachte is dat een heel mooie ervaring. Wat ons betreft horen ook een bezoek aan de woestijn en aan Fes echt bij een eerste kennismaking met Marokko. Die twee laten heel verschillende kanten van het land zien, maar allebei op een manier die je niet snel vergeet.’
Wat maakt de Marokkaanse cultuur en gastvrijheid zo bijzonder?
Marleen: ‘Voor mij gingen er echt nieuwe werelden open toen ik de Marokkaanse cultuur beter leerde kennen. Het heeft me niet alleen veel geleerd over Marokko, maar ook over mezelf en over hoe wij hier in Nederland met elkaar omgaan.Wat mij steeds weer raakt, is de vanzelfsprekendheid van gastvrijheid. In Marokko is gastvrijheid geen extraatje, maar gewoon een manier van leven. We reizen veel door het land en komen vaak bij mensen thuis, omdat er eigenlijk altijd wel ergens een uitnodiging komt. Voor een kop thee, om mee te eten, of soms zelfs om te blijven slapen. Die gulheid, die glimlach en die oprechte wens om iemand welkom te laten voelen, dat is heel bijzonder.En ik zeg het ook altijd eerlijk: het allerlekkerste eten dat ik ooit heb gegeten, at ik gewoon thuis bij de Marokkaanse mama’s, met zijn allen om de tafel. Daar kan echt geen restaurant tegenop.’
‘Marokko heeft zoveel meer te bieden dan alleen Marrakech’
Hoe zien jullie de ontwikkeling van Marokko als bestemming?
Marleen: ‘Marokko is al jarenlang een zeer geliefde bestemming voor bijvoorbeeld Franse en Engelse reizigers. Bij Nederlandse reizigers zien we eigenlijk pas de laatste jaren dat het land echt breder ontdekt wordt. En dat begrijp ik natuurlijk heel goed, want Marokko heeft enorm veel te bieden. Qua reistijd zijn vooral het voorjaar en het najaar heel aantrekkelijk. Dan zijn de temperaturen in veel delen van het land prettig en is het ideaal voor rondreizen. In de zomer kan het in het binnenland echt erg heet worden, waardoor wij die periode minder geschikt vinden voor actieve reizen. De kust is dan juist weer heel fijn. De stad Marrakech is op dit moment natuurlijk ontzettend populair. Veel mensen boeken het als citytrip, en dat begrijp ik wel. Tegelijk vinden wij het jammer als reizigers daarna weer naar huis gaan zonder de rest van het land te zien, want Marokko is zoveel meer dan alleen Marrakech. Wat we daarnaast duidelijk zien groeien, zijn surfvakanties aan de Atlantische kust. Taghazout is daarin misschien wel de bekendste naam geworden, vooral onder jongere reizigers, maar eigenlijk is het hele gebied tussen Agadir en Essaouira interessant voor wie zon, zee en surfen wil combineren met sfeer en cultuur.’
Latif: ‘Ik heb de toerist door de jaren heen echt zien veranderen. Ik zie dat Marokko steeds meer verschillende soorten reizigers aantrekt. Voorheen zag je vooral de wat meer avontuurlijke reizigers. Ik zie nu meer verschillende reizigers. Van de toerist die een korte citytrip wil maken, maar ook reizigers die op zoek zijn naar natuur, sport, ontmoeting of een meer authentieke beleving. Het leukst vind ik de gezinnen en families die samen komen. Marokko biedt namelijk veel voor de verschillende generaties, Dat vind ik een mooie ontwikkeling, omdat het beter laat zien hoe rijk het land eigenlijk is. Vooral de kustregio’s, surfbestemmingen en delen van Zuid-Marokko trekken steeds meer aandacht. Tegelijk denk ik dat er nog veel gebieden zijn die pas echt aan het begin staan van hun ontdekking door Nederlandse reizigers.’
Wat is jullie persoonlijke favoriete plek in Marokko?
Marleen: ‘Onze gezamenlijke favoriete plek is zonder twijfel Essaouira. Daar zijn we allebei heel graag. Voor mij heeft die stad precies de goede balans: de zee, de ontspannen sfeer, de overzichtelijke medina, de mooie winkels en het gevoel dat je er mag rondlopen zonder haast. Ik kom daar echt tot rust.Op een of andere manier worden we steeds weer naar dit stadje toegetrokken. Ik denk omdat het karakter heeft, maar niet overweldigend is. Je voelt er geschiedenis, creativiteit en rust tegelijk. Dat blijft me elke keer weer bij.’
Latif: ‘Essaouira heeft voor mij een ziel en voelt tegenwoordig als mijn thuis in Marokko. Dat klinkt misschien groot, maar zo voelt het wel. Zoals Marleen al schreef: het is een stad waar verschillende invloeden samenkomen: de zee, de haven, de muziek, de geschiedenis van oude karavaanroutes, de sporen van andere culturen. Alles lijkt daar op een natuurlijke manier samen te vallen. Marleen vraagt me dit poëtisch te zeggen: Essaouira is een gevoel. De wind langs de muren van de stad, de klanken van gnaou-muziek, vissers in de haven, het licht aan het einde van de dag. Essaouira heeft iets heel eigens. Je hoeft er niet veel uit te leggen, je voelt het gewoon.’
Als jullie Marokko in drie woorden zouden moeten omschrijven, welke woorden kiezen jullie dan?
Marleen: ‘Ik zou kiezen voor tijdloos, gastvrij en veelzijdig.Tijdloos, omdat Marokko een andere relatie met tijd heeft dan wij in Nederland gewend zijn. Dat is na al die jaren voor mij nog steeds even wennen. Maar het dwingt je ook om meer mee te bewegen met het ritme van het land. Gastvrij, omdat dat echt overal voelbaar is. En veelzijdig, omdat je in Marokko zoveel verschillende landschappen, sferen en reiservaringen kunt vinden. Het land blijft verrassen.’
Latif: ‘Mijn woorden zouden ook dicht daarbij liggen. Tijdloos, omdat je in Marokko nog sterk voelt dat verleden en heden naast elkaar bestaan. Gastvrij, omdat mensen je er niet alleen ontvangen, maar je vaak ook echt opnemen. En veelzijdig, omdat het land telkens van gezicht verandert. Voor mij zit de kracht van Marokko juist in die combinatie. Je kunt op één reis de drukte van een stad voelen, de stilte van de woestijn meemaken, door de bergen trekken en eindigen aan zee. Dat maakt het een land dat je niet snel loslaat.’
Het interview met Marleen en Latif komt uit de Afrika-editie van Travelpro, die je hieronder volledig gratis leest.
