De relatie tussen Cuba en de Verenigde Staten blijft een speelbal van politiek, beeldvorming en misverstanden. Wat betekenen de aangescherpte Amerikaanse regels nu écht voor reizigers? En hoe ervaar je Cuba vandaag de dag als bestemming? Femke de Groot-van Dijk (JBC-Agencies) schetst een genuanceerd beeld van reizen naar Cuba, maar mét oog voor de realiteit op straat.
De relatie tussen Cuba en de Verenigde Staten lijkt voortdurend te bewegen. Hoe zou je de huidige stand van zaken omschrijven voor reizigers?
‘De relatie tussen de VS en Cuba is al sinds 1962 in beweging door het instellen van een embargo door de VS tegen Cuba. Met tussenpozen is de situatie verbeterd, zoals onder president Obama, maar daarna steeds weer aangescherpt. Niemand begrijpt meer waar het over gaat, maar de VS blijven stug volhouden. Door Donald Trump (president van de Verenigde Staten) en Marco Rubio (minister van Buitenlandse Zaken) worden regels steeds verder aangescherpt door grote kreten en het creëren van een sfeer die nadelig is voor Cuba én voor het toerisme. Vóór de revolutie was Cuba voor Amerikanen een geliefde vakantiebestemming, zoals bijvoorbeeld Spanje voor Nederlanders. Cuba heeft vanuit Amerika een korte vliegtijd en biedt een heerlijk tropisch klimaat. In de periode van president Obama (waarin Obama de eerste Amerikaanse president werd die Cuba bezocht sinds 1928) werd Cuba een IT-bestemming en werden reis- en handelsrestricties aangepast, waardoor de handel floreerde tussen Cuba en Amerika. Allotments, gidsen, huurauto’s en bussen waren niet aan te slepen, met als gevolg dat deze (en die van veel andere Europese organisaties) werden weggekaapt tegen veel hogere prijzen. Na Obama kwam Trump en werden de regels aangescherpt. Reizen en zakendoen met Cuba werd ingewikkelder, maar nog steeds mogelijk. In 2021 heeft de Trump-regering Cuba op de State Sponsors of Terrorism-lijst gezet, waardoor reizen naar Amerika niet meer mogelijk is met een ESTA als je op of na 12 januari 2021 op Cuba bent geweest.’
Hoe is Cuba voor toeristen?
Femke: ‘We zeggen vaak: Cuba is Cuba. Naar mijn mening is er geen ander land ter wereld dat zoveel eigenaardigheden, bijzonderheden en gekkigheden kent als Cuba. De gebouwen zijn schreeuwerig oud, maar ook schitterend, zelfs in afbrokkelende staat. Daarnaast is er niets sterkers dan de Cubaanse mindset. Handel op de zwarte markt floreert hevig en is geweldig om te zien als je door de straten in Havana loopt. Een oude Lada die komt aanrijden, de kofferbak opent en waaruit complete serviessets, campingovens en zonnepanelen komen.’
‘Als je leert om te gaan met het zwoele Cubaanse ritme en de Cubanen in je hart sluit, weet je dat Cuba een bestemming is om nooit te vergeten. Alles kan, terwijl het lijkt alsof niets mag. Dat je voor reizen naar Cuba een gebruiksaanwijzing nodig hebt, is iets wat iedereen weet. Daarom is het dus belangrijk om vooraf een goed gesprek aan te gaan met de reiziger in kwestie: wat zijn de verwachtingen van en de plannen voor Cuba? Als je met de juiste instelling en verwachting naar Cuba reist, zal je het geweldig hebben. Zijn de reizigers in kwestie nog nooit buiten Europa geweest, begin dan bijvoorbeeld in Panama of Costa Rica als je de Latijns-Amerikaanse cultuur wil ontdekken en bewaar Cuba voor later.’
Havana is een van de grootste steden ter wereld, subtiel, smakeloos en toch koppig gracieus – een stad waar ‘alles kan gebeuren’
Winston Churchill
Welke Amerikaanse maatregelen hebben op dit moment de meeste impact op reizen van en naar Cuba?
‘Voor toerisme vanuit Europa heeft de beperking rondom het reizen met een ESTA de grootste impact. Belangrijk om te vermelden is dat het niet zo is dat je nooit meer Amerika in mag komen als je op Cuba bent geweest, want dat hoor ik nog steeds veel mensen roepen. Je kan alleen niet op basis van een ESTA het land binnenkomen. Hiervoor moet men bij de Amerikaanse ambassade een B1-visum aanvragen, waarna je daarna tien jaar probleemloos naar Amerika kunt reizen.’
In hoeverre zijn reisregels de afgelopen jaren versoepeld of juist aangescherpt?
‘Als je het hebt over de inreisregels om naar Cuba te reizen, zijn deze eigenlijk niet veranderd. Het enige wat juist is verbeterd, is de vervanging van de ouderwetse papieren toeristenkaart door een elektronische variant, waardoor je heel snel (binnen een paar minuten) een visum kunt genereren. De papieren informatiekaart die je voorheen in het vliegtuig moest invullen, is ook vervangen door een elektronische variant (D’Viajeros) en gekoppeld aan het elektronische visum. Wat daarnaast goed is, is dat je als reiziger ook veel humanitaire hulpproducten mag meenemen zonder dat je dit hoeft aan te geven. Hierdoor kan je écht een verschil maken voor de Cubaanse bevolking. Laten we wel wezen, Cuba is nog steeds een derdewereldland en rekent op én is afhankelijk van hulp van anderen. Toerisme is de grootste inkomstenbron en daarom is het belangrijk om te kijken naar wat er op Cuba juist wél kan en mogelijk is.’
Wat zijn de belangrijkste misverstanden die je bij reizigers tegenkomt over reizen naar Cuba?
‘Zoals ik eerder aangaf, dat men na een verblijf op Cuba wellicht niet met een ESTA Amerika kan binnenkomen, maar wel met een B1-visum. Daarnaast wordt er vaak gewezen op de negatieve berichtgeving in de media, zoals langdurige black-outs, orkanen, VS versus Cuba, Trumps bijzondere landjepik-mentaliteit et cetera. Maar wat je niet leest in de media zijn de fijne Cubanen die na elke gebeurtenis weer hun rug rechten en laten zien: hier staan we dan én we zijn niet klein te krijgen. Is er geen stroom? Eigenaren van casa’s (homestay bij Cubanen thuis) en paladares (kleine restaurants, gerund door Cubanen, niet door de overheid) zijn inventief en voorzien hun gasten door zonnepanelen en generatoren van een gastvrij verblijf, heerlijke verse lunches en vers gevangen kreeft voor het diner.’
‘Hiermee wil ik ook direct de berichten in de media weerleggen over het voedseltekort. Ook op Cuba geldt “cash is king”. Met dollars en euro’s kan je alle kanten op. Door juist deze harde valuta uit te geven en te besteden in casa’s en paladares, help je juist Cubanen. Met euro’s en dollars kunnen zij weer inkopen doen op de zwarte markt, zodat ze bijvoorbeeld wasmiddel of schoonmaakmiddel kunnen kopen of een heerlijke frisse fruitschaal kunnen maken. Femke zegt ook: ‘Daarnaast hebben diverse hotelketens, zoals Iberostar, Meliá en Blue Diamond, hun eigen importmaatschappij, waardoor zij zonder problemen allerlei goederen kunnen importeren en zo op deze manier de hotels kunnen voorzien van voldoende voorraad.’
Benzine is ook een onderwerp dat veelvuldig in het nieuws komt. Femke: ‘Ja, er is een benzinetekort, dat is er al jaren, waarbij het ene jaar iets heviger is dan het andere. De Cubaanse overheid heeft een aantal tankstations aangewezen waarbij toeristen kunnen tanken en niet in een urenlange rij hoeven te staan, zoals de Cubanen zelf. Op pad met een huurauto kan zeker en het is prettig om je op deze manier over het eiland te bewegen. Wij adviseren echter wel om de westelijke en centrale provincies van het eiland met een huurauto te ontdekken, tot ongeveer Camagüey. Bij het boeken van een huurauto ontvangen reizigers een recente lijst met ‘speciale’ tankstations. Betalen kan overigens alleen per creditcard.’
Welke tips heb je voor reisprofessionals?
‘Cuba is en blijft Cuba. Laat klanten openstaan voor verrassingen, daardoor beleven ze de mooiste momenten. Reis met verstand en bij twijfel niet doen! De Cubaanse natuur is prachtig en de bevolking is nog steeds authentiek en gastvrij. De uitdagingen maken mensen inventief en bijzonder. Cuba is een land waar je geweest moet zijn om de andere kant te zien.’
Wat zijn jouw persoonlijke favorieten op Cuba?
‘Genieten van de kookkunsten in een van de bijzondere paladares. Chef Ivan Justo is mijn persoonlijke favoriet. Maar ik struin ook graag door de straten van Havana en geniet van alle eigenaardigheden die mijn pad kruisen.’
Wat is jouw lievelingsdeel op Cuba?
‘Ik ben inmiddels vier keer op Cuba geweest en de combinatie van het bruisende Havana, de uitgestrekte valleien van Viñales en de met kinderkopjes bezaaide straten van het boerse Trinidad is naar mijn mening de perfecte weerspiegeling van de veelzijdigheid van Cuba. Voeg daar nog de azuurblauwe zee van Varadero aan toe en het ideale plaatje is rond.’
Na Cuba naar Amerika
Wanneer je na of op 12 januari 2021 op Cuba bent geweest, dien je óók een B1- of B2-visum (of gecombineerd visum) aan te vragen en is reizen op een nieuwe ESTA niet meer mogelijk. Een visum voor de VS vraag je aan door online het DS-160-formulier in te vullen op de website (ceac.state.gov/genniv), de visumleges te betalen en een afspraak te maken voor een interview op het Amerikaanse consulaat in Amsterdam. Zorg voor een geldig paspoort, pasfoto’s en bewijsstukken van het reisdoel. Begin op tijd met het aanvragen van een visum. Hoewel de stappen te overzien zijn, kan de wachttijd bij het consulaat sterk oplopen.
Wat is een B1-visum?
Het B1-visum is een businessvisum en een zogenaamd non-immigrantvisum. Het biedt de mogelijkheid om maximaal 180 dagen in de VS te verblijven. Daarbij mag je geen ‘werk’ verrichten, maar zakendoen is wel toegestaan. Een vergadering of congres bijwonen, onderhandelingen voeren of procederen is dus wel toegestaan onder dit visum.
Wat is een B2-visum? Het B2-visum is een toeristisch non-immigrantvisum. Hiermee kun je dus als toerist het land binnenreizen. Het visum is gericht op recreatie of vrienden- of familiebezoek. Ook mag je op dit visum een aantal andere activiteiten ondernemen terwijl je in Amerika bent. Dit zijn activiteiten als een medische behandeling ondergaan, deelnemen aan activiteiten van liefdadigheidsorganisaties, deelnemen aan cursussen (géén opleiding) of deelnemen aan muziek- of sportevenementen.
Wellicht wil je in de toekomst zowel voor zaken als voor een vakantie naar de VS. Dan is het aan te raden om het gecombineerde B1/B2-visum aan te vragen, waarmee je dus de voordelen van beide hebt.
Dit artikel is verschenen in Travelpro – Caribbean – 2026.
